200+ đề đọc hiểu Văn 12 | Luyện đề đọc hiểu lớp 12

80+ Đề đọc hiểu Thơ - Luyện đề đọc hiểu Văn 12

Đọc hiểu Tiếng hát con tàu (Chế Lan Viên) | Luyện đề đọc hiểu Văn 12

Con gặp lại nhân dân như nai về suối cũ Cỏ đón giêng hai, chim én gặp mùa

Câu hỏi

Đọc văn bản sau và thực hiện các yêu cầu:

TIẾNG HÁT CON TÀU

Con gặp lại nhân dân như nai về suối cũ

Cỏ đón giêng hai, chim én gặp mùa

Như đứa trẻ thơ đói lòng gặp sữa

Chiếc nôi ngừng bỗng gặp cánh tay đưa

Con nhớ anh con, người anh du kích

Chiếc áo nâu anh mặc đêm công đồn

Chiếc áo nâu suốt một đời vá rách

Đêm cuối cùng anh cởi lại cho con

Con nhớ em con, thằng em liên lạc

Rừng thưa em băng, rừng rậm em chờ

Sáng bản Na, chiều em qua bản Bắc

Mười năm tròn! Chưa mất một phong thư Con nhớ mế!

Lửa hồng soi tóc bạc

Năm con đau, mế thức một mùa dài

Con với mế không phải hòn máu cắt

Nhưng trọn đời con nhớ mãi ơn nuôi

Nhớ bản sương giăng, nhớ đèo mây phủ

Nơi nào qua, lòng lại chẳng yêu thương?

Khi ta ở, chỉ là nơi đất ở

Khi ta đi, đất đã hoá tâm hồn!

Anh bỗng nhớ em như đông về nhớ rét

Tình yêu ta như cánh kiến hoa vàng

Như xuân đến chim rừng lông trở biếc

Tình yêu làm đất lạ hoá quê hương

(Trích Tiếng hát con tàu, Chế Lan Viên, Sách Ngữ văn 12, NXB Giáo dục, 2007, tr. 144)

Câu 1

Nhân vật trữ tình trong văn bản trên là ai?

Phương pháp giải

Dựa vào đại từ xưng hô và những cảm xúc được trực tiếp bộc lộ trong đoạn thơ.

Lời giải chi tiết

Nhân vật trữ tình: Tác giả (xưng con, anh, ta).

Giải thích:

Các đại từ “con”, “anh”, “ta” được sử dụng để trực tiếp bộc lộ nỗi nhớ, tình yêu và lòng biết ơn đối với nhân dân, con người và mảnh đất Tây Bắc.

Mở rộng

Nhân vật trữ tình (còn gọi là chủ thể trữ tình) là người trực tiếp bộc lộ rung động và tình cảm trong bài thơ trước một khung cảnh hoặc sự tình nào đó. Nhân vật trữ tình có mối liên hệ mật thiết với tác giả song không hoàn toàn đồng nhất với tác giả.

Link tham khảo: Thơ trữ tình là gì? Đặc điểm của thơ trữ tình

Câu 2

Hình ảnh nhân dân được tác giả mô tả cụ thể qua những con người như thế nào?

Xem lời giải

Phương pháp giải

Tìm những nhân vật được nhắc đến trong các kỉ niệm của nhân vật trữ tình.

Lời giải chi tiết

- Hình ảnh nhân dân được mô tả cụ thể qua những con người:

+ Anh con: Người anh du kích, mặc chiếc áo nâu vá rách, chiến đấu đến hơi thở cuối cùng.

+ Em con: Thằng em liên lạc, vượt rừng, đưa thư suốt mười năm không sai sót.

+ Mế: Người mẹ nuôi, thức chăm sóc “con” khi đau bệnh, dù không cùng huyết thống nhưng giàu tình yêu thương.

Giải thích:

Những con người bình dị ấy tuy không cùng huyết thống nhưng đã dành cho người chiến sĩ sự che chở, yêu thương và hi sinh. Qua đó, hình ảnh nhân dân hiện lên chân chất, nghĩa tình, giàu lòng yêu nước và cách mạng.

Mở rộng

- Từ ngữ thơ: Từ ngữ trong thơ có tính gợi hình, gợi cảm, đa nghĩa. Từ ngữ trong thơ thiên về khơi gợi, đòi hỏi người đọc phải chủ động liên tưởng, tưởng tượng để hiểu hết sự phong phú của ý thơ.

- Hình ảnh thơ: là các sự vật, hiện tượng, trạng thái đời sống được tái tạo một cách cụ thể, sống động bằng ngôn từ, khơi dậy cảm giác (đặc biệt là những ấn tượng thị giác) cũng như gợi ra những ý nghĩa tinh thần nhất định với người đọc.

Link tham khảo: Yếu tố trong thơ

Câu 3

Tác dụng của biện pháp điệp từ “nhớ” được sử dụng trong văn bản?

Xem lời giải

Phương pháp giải

Xác định sự lặp lại của từ “nhớ” và những đối tượng được nhân vật trữ tình nhớ đến.

Lời giải chi tiết

- Tạo nhịp điệu cho câu thơ, gợi lên dòng cảm xúc dạt dào, da diết.

- Nhấn mạnh nỗi nhớ tràn ngập trong tâm trí nhân vật trữ tình: nhớ về con người, cảnh vật, và vẻ đẹp của núi rừng Tây Bắc.

- Gợi lên sự gắn bó và tình cảm tri ân của nhân vật trữ tình đối với nhân dân và vùng đất này.

Giải thích:

“Nhớ anh con”, “nhớ em con”, “nhớ mế”, “nhớ bản sương giăng, nhớ đèo mây phủ” cho thấy nỗi nhớ trải rộng từ con người đến cảnh vật. Sự lặp lại liên tục khiến cảm xúc như dâng lên thành một dòng hồi ức da diết, sâu nặng, qua đó thể hiện tình yêu và lòng biết ơn đối với nhân dân Tây Bắc.

Mở rộng

- Điệp ngữ (hay điệp từ) là một biện pháp tu từ trong văn học, trong đó tác giả lặp lại một từ, một cụm từ hoặc cả một câu với dụng ý cụ thể nhằm tăng tính biểu cảm cho đoạn văn, đoạn thơ.

- Tác dụng của điệp ngữ: nhấn mạnh, tạo nhịp điệu, tăng tính biểu cảm.

- Phân loại điệp ngữ:

+ Điệp ngữ cách quãng

+ Điệp ngữ nối tiếp

+ Điệp ngữ chuyển tiếp (điệp vòng)

Link tham khảo: Điệp ngữ là gì? Tác dụng của điệp ngữ

Câu 4

Nỗi nhớ tình yêu với người con gái Tây Bắc có ý nghĩa như thế nào trong lòng của nhân vật trữ tình qua những dòng thơ:

"Anh bỗng nhớ em như đông về nhớ rét

Tình yêu ta như cánh kiến hoa vàng

Như xuân đến chim rừng lông trở biếc

Tình yêu làm đất lạ hoá quê hương"

Xem lời giải

Phương pháp giải

Dựa vào các hình ảnh so sánh và câu thơ kết thúc để làm rõ ý nghĩa của tình yêu.

Lời giải chi tiết

- Tình yêu với người con gái Tây Bắc là nỗi nhớ da diết, mãnh liệt, gắn bó sâu sắc.

- Tình yêu này không chỉ đẹp và hạnh phúc, mà còn là động lực khiến nhân vật trữ tình cảm nhận mảnh đất xa lạ trở nên thân thương như quê hương.

- Hình ảnh “cánh kiến hoa vàng,” “chim rừng lông trở biếc” nhấn mạnh vẻ đẹp tự nhiên, bình dị và sức sống tràn đầy của tình yêu.

Giải thích:

Các hình ảnh “đông về nhớ rét”, “xuân đến chim rừng lông trở biếc” diễn tả một nỗi nhớ tự nhiên, mãnh liệt và không thể tách rời. Câu thơ “Tình yêu làm đất lạ hoá quê hương” cho thấy tình yêu của con người đã tạo nên sự gắn bó với nơi chốn; chính tình yêu và kỉ niệm khiến Tây Bắc trở thành một phần tâm hồn của nhân vật trữ tình.

Mở rộng

- Tình cảm, cảm xúc trong thơ là những rung động nội tâm, những cảm nhận của nhà thơ về cuộc sống. Tình cảm, cảm xúc trong thơ đánh thức những rung động tinh tế trong trái tim người đọc.

- Những cảm xúc này có thể là: Niềm vui, hạnh phúc; nỗi buồn, đau khổ; nỗi nhớ, hoài niệm; tình yêu (đôi lứa, gia đình, quê hương);...

- Những cảm xúc này không chỉ được thể hiện trực tiếp qua các từ ngữ miêu tả mà còn được biểu đạt gián tiếp thông qua hình ảnh, ẩn dụ, so sánh, và nhịp điệu của bài thơ.

Link tham khảo: Yếu tố trong thơ

Câu 5

Em có đồng ý với nội dung mà tác giả đề cập trong 2 dòng thơ:

“Khi ta ở, chỉ là nơi đất ở

Khi ta đi, đất đã hoá tâm hồn!”

Xem lời giải

Phương pháp giải

Giải thích ý nghĩa hai câu thơ, sau đó nêu quan điểm và lí do phù hợp.

Lời giải chi tiết

- Đồng ý. Lý do:

+ Khi con người sống, làm việc và gắn bó với một vùng đất, tình cảm của họ sẽ tạo nên sự kết nối sâu sắc với nơi đó.

+ Khi đi xa, những kỷ niệm, tình yêu, và sự gắn bó biến vùng đất ấy trở thành một phần không thể quên trong tâm hồn, từ “đất ở” thành “đất hóa tâm hồn.”

+ Đây là quy luật tự nhiên của tình cảm con người, gắn bó với nơi chốn từng chứa đựng yêu thương, kỷ niệm và trải nghiệm.

Đoạn văn tham khảo:

Bản thân em hoàn toàn đồng ý với nhận định của tác giả Chế Lan Viên qua hai câu thơ: “Khi ta ở, chỉ là nơi đất ở / Khi ta đi, đất đã hoá tâm hồn!”. Khi ta mới đến một vùng đất mới, nơi ấy chỉ thuần túy là không gian địa lý, là chốn dừng chân sinh hoạt và làm việc. Tuy nhiên, thời gian gắn bó cùng những trải nghiệm, gian khổ và tình cảm chan hòa giữa con người với con người sẽ dệt nên vô vàn kỷ niệm sâu sắc. Chính những ân tình ấy khiến vùng đất vô giác ban đầu thấm đượm tình yêu, trở thành một phần diệu kỳ không thể tách rời trong đời sống tinh thần. Khi phải rời xa, nơi ấy không còn là mảnh đất xa lạ mà đã khắc sâu vào ký ức, thành hoài niệm chan chứa và "hóa thành tâm hồn" dõi theo suốt chặng đường đời. Câu thơ mang đến bài học sâu sắc về lối sống nghĩa tình, biết trân trọng, nâng niu những kỉ niệm và gắn bó chân thành với từng nơi chốn ta từng đi qua.

Giải thích:

Khi mới đến một vùng đất, nơi ấy có thể chỉ là không gian sống bình thường. Nhưng qua thời gian gắn bó, những kỉ niệm, tình cảm và con người nơi đó khiến vùng đất trở nên thân thương. Vì thế, khi rời xa, ta không chỉ nhớ một địa danh mà còn nhớ những ân tình và kỉ niệm đã gắn với nơi ấy.