200+ đề đọc hiểu Văn 12 | Luyện đề đọc hiểu lớp 12

80+ Đề đọc hiểu Thơ - Luyện đề đọc hiểu Văn 12

Đọc hiểu Căn nhà xưa (Vũ Quần Phương) | Luyện đề đọc hiểu Văn 12

Căn nhà thân thuộc. Tôi đứng nghe hơi thở của từng viên gạch cũ. Dãy phố xưa cây bàng đã chết rồi.

Câu hỏi

Đọc văn bản sau và thực hiện các yêu cầu:

CĂN NHÀ XƯA

Căn nhà thân thuộc.

Tôi đứng nghe hơi thở của từng viên gạch cũ.

Dãy phố xưa cây bàng đã chết rồi.

Nhựa đường phủ chỗ bóng cây tỏa mát.

Quán cà phê choán chỗ trẻ con chơi.

Cảnh vật đổi thay sao lòng tôi như cũ.

Tôi đọc lại hồn tôi như đọc sử.

Sử một quốc gia ký ức một tâm hồn.

Chiếc dây phơi mẹ tôi phơi đứng kiễng

Hai mươi mốt năm rồi đâu còn nghe tiếng mẹ.

Chiếc dây còn thì cũng hóa xa xôi.

Lửa hôm nay soi lên ngày dĩ vãng.

Căn nhà già nua nghe tiếng reo của trẻ bây giờ.

Nó đứng đó che cho giấc ngủ,

tạo ấm êm, ngăn dông bão bên ngoài.

Tôi không ở thì hồn tôi vẫn ở.

Người đến ở sau tôi, tôi thấy họ thân gần.

Căn nhà tạo nên hồn của phố,

Phố tạo nên hồn của thủ đô.

Viên gạch mới reo vui, viên gạch cũ nặng lòng.

Đất lặng lẽ âm thầm dưới móng

Ai đã nghĩ rộng xa trong căn nhà hẹp cũ,

Xin chớ bị hẹp lòng khi ở chốn thênh thang.

Người ăn xin không dám bấm chuông.

Cho tôi đứng chút thôi trước căn nhà cũ ấy

Sáng mai thôi nó hóa thân rồi.

Cho tôi nghe tiếng rì rầm của bức tường long lở,

của mái ngói rêu phong,

của ấu thơ bàn tay đầy mực tím.

Tôi từ giã bao lần những áo quần mặc chật,

những nỗi buồn cho tôi lớn lên.

Nhưng lần này trước căn nhà cũ nát,

trái tim tôi thành viên gạch trong tường.

19-11-1999

(Vũ Quần Phương, dẫn theo https://www.thivien.net/Vũ-Quần-Phương/Căn-nhà-xưa/

Poem-CANW9nkmnyynyaMMxJiEeQ)

Chú thích: Vũ Quần Phương (sinh năm 1940), là nhà thơ, nhà báo, nhà phê bình văn học. Thơ Vũ Quần Phương bình dị, có độ lắng của cảm xúc, suy tư. Bài thơ Căn nhà xưa in trong tập Giấy mênh mông trắng (2003).

Câu 1

Xác định chủ thể trữ tình trong bài thơ trên.

Phương pháp giải

Xác định người trực tiếp bộc lộ cảm xúc, suy nghĩ và những hồi ức trong bài thơ.

Lời giải chi tiết

Chủ thể trữ tình trong bài thơ là nhân vật “tôi”

Giải thích:

Nhân vật “tôi” là người trở về thăm căn nhà xưa, hồi tưởng về quá khứ và bộc lộ những suy tư, cảm xúc trước sự đổi thay của thời gian.

Mở rộng

Nhân vật trữ tình (còn gọi là chủ thể trữ tình) là người trực tiếp bộc lộ rung động và tình cảm trong bài thơ trước một khung cảnh hoặc sự tình nào đó. Nhân vật trữ tình có mối liên hệ mật thiết với tác giả song không hoàn toàn đồng nhất với tác giả.

Link tham khảo: Thơ trữ tình là gì? Đặc điểm của thơ trữ tình

Câu 2

Tìm trong văn bản những tính từ miêu tả đặc điểm “căn nhà”.

Xem lời giải

Câu 3

Nêu tác dụng của biện pháp tu từ tương phản được sử dụng nhiều lần trong bài thơ.

Xem lời giải

Phương pháp giải

- Vận dụng kiến thức về biện pháp tu từ tương phản.

- Xác định các hình ảnh, trạng thái đối lập trong bài thơ và phân tích tác dụng biểu đạt.

Lời giải chi tiết

- Biện pháp tu từ tương phản được sử dụng qua các hình ảnh đối lập như:

+ “viên gạch mới reo vui, viên gạch cũ nặng lòng”;

+ “căn nhà hẹp cũ” - “chốn thênh thang”;

- Tác dụng:

+ Làm nổi bật sự đổi thay của thời gian và cuộc sống.

+ Nhấn mạnh nỗi hoài niệm, lưu luyến của chủ thể trữ tình với căn nhà xưa và những kỉ niệm cũ.

+ Gợi suy ngẫm về thái độ sống dù hoàn cảnh thay đổi, con người vẫn cần giữ tấm lòng rộng mở, nghĩa tình.

Giải thích:

Sự đối lập giữa “mới” và “cũ”, “hẹp” và “thênh thang” không chỉ cho thấy sự khác biệt về không gian, thời gian mà còn làm nổi bật sự đối lập trong tâm trạng: căn nhà đã cũ, cảnh vật đã đổi thay nhưng tình cảm của “tôi” vẫn nặng sâu. Cái “hẹp” của căn nhà lại đối lập với “hẹp lòng”, cho thấy không gian sống có thể chật hẹp nhưng tâm hồn không nên trở nên chật hẹp.

Mở rộng

- Đối: là biện pháp tu từ, theo đó người viết (người nói) xếp đặt những từ ngữ hoặc câu có đặc điểm ngữ âm, ngữ nghĩa, ngữ pháp tương tự hoặc tương phản nhau ở những vị trí đối xứng trong câu hoặc trong văn bản để gợi ra một nội dung hoàn chỉnh, làm nổi bật một ý nghĩa nhất định

- Tác dụng: tạo nên vẻ đẹp cân xứng, hài hoà cho lời thơ, câu văn

Link tham khảo: Khái niệm biện pháp tu từ đối và tác dụng

Câu 4

Chủ thể trữ tình đã gửi gắm tình cảm gì qua hồi ức về “căn nhà xưa”?

Xem lời giải

Phương pháp giải

Dựa vào những hình ảnh, kỉ niệm được hồi tưởng và cảm xúc của nhân vật “tôi” để xác định tình cảm được gửi gắm.

Lời giải chi tiết

- Qua hồi ức về “căn nhà xưa”, chủ thể trữ tình gửi gắm:

+ Nỗi nhớ thương sâu sắc đối với mái nhà cũ, mẹ và tuổi thơ.

+ Sự gắn bó tha thiết với những kỉ niệm gia đình, quê hương, phố phường Hà Nội.

+ Niềm xúc động trước sự đổi thay của thời gian và cuộc sống.

+ Tình yêu, sự trân trọng những giá trị bình dị đã nuôi dưỡng tâm hồn con người.

Giải thích:

Hình ảnh “chiếc dây phơi mẹ tôi phơi đứng kiễng”, “tiếng mẹ”, “ấu thơ bàn tay đầy mực tím” gắn căn nhà với những kỉ niệm thân thương của gia đình và tuổi thơ. Câu thơ “trái tim tôi thành viên gạch trong tường” cho thấy căn nhà đã trở thành một phần sâu nặng trong tâm hồn, kí ức của nhân vật “tôi”.

Mở rộng

- Tình cảm, cảm xúc trong thơ là những rung động nội tâm, những cảm nhận của nhà thơ về cuộc sống. Tình cảm, cảm xúc trong thơ đánh thức những rung động tinh tế trong trái tim người đọc.

- Những cảm xúc này có thể là: Niềm vui, hạnh phúc; nỗi buồn, đau khổ; nỗi nhớ, hoài niệm; tình yêu (đôi lứa, gia đình, quê hương);...

- Những cảm xúc này không chỉ được thể hiện trực tiếp qua các từ ngữ miêu tả mà còn được biểu đạt gián tiếp thông qua hình ảnh, ẩn dụ, so sánh, và nhịp điệu của bài thơ.

Link tham khảo: Yếu tố trong thơ

Câu 5

Từ ý thơ: "Ai đã nghĩ rộng xa trong căn nhà hẹp cũ/Xin chớ bị hẹp lòng khi ở chốn thênh thang", anh/chị rút ra bài học gì cho bản thân về lẽ sống? (Trình bày tối đa 7 dòng)

Xem lời giải

Phương pháp giải

Giải thích ý nghĩa của sự đối lập “nhà hẹp” và “lòng rộng”, từ đó rút ra bài học về cách sống phù hợp.

Lời giải chi tiết

Gợi ý:

- Không để vật chất làm con người trở nên ích kỉ, hẹp hòi.

- Biết sống nghĩa tình, bao dung.

- Trân trọng quá khứ, nhớ về cội nguồn.

- Giữ tâm hồn đẹp trong mọi hoàn cảnh.

Đoạn văn tham khảo:

Hai câu thơ gợi cho tôi bài học vô cùng ý nghĩa về lẽ sống. Dù cuộc sống có đủ đầy, rộng mở hơn, con người cũng không nên trở nên ích kỉ, hẹp hòi. Ta cần giữ tấm lòng rộng lượng, biết yêu thương và sẻ chia với mọi người xung quanh. Đồng thời, phải luôn trân trọng quá khứ, biết ơn những điều bình dị đã nuôi dưỡng tâm hồn mình. Sống nghĩa tình và nhân hậu chính là cách để con người trở nên tốt đẹp hơn.

Giải thích:

“Căn nhà hẹp” nhưng con người trong đó có thể “nghĩ rộng xa”, còn ở “chốn thênh thang” mà “hẹp lòng” thì giá trị của cuộc sống sẽ bị thu hẹp. Vì vậy, điều quan trọng không nằm ở sự rộng hay hẹp của hoàn cảnh vật chất mà ở độ rộng của tâm hồn và cách con người đối xử với nhau.

Mở rộng

Thông điệp (của văn bản) là ý tưởng quan trọng nhất, là bài học, cách ứng xử mà tác giả muốn gửi đến người đọc.

Link tham khảo: Thông điệp là gì?