200+ đề đọc hiểu Văn 12 | Luyện đề đọc hiểu lớp 12

80+ Đề đọc hiểu Thơ - Luyện đề đọc hiểu Văn 12

Đọc hiểu Ban mai (Nguyễn Quang Thiều) | Luyện đề đọc hiểu Văn 12

Bóng tối đêm dần sáng như một con mèo nhung khổng lồ bước đi uyển chuyển Cái đuôi mềm của nó chạm vào tôi làm tôi tỉnh giấc

Câu hỏi

Đọc văn bản sau và thực hiện các yêu cầu:

BAN MAI

Nguyễn Quang Thiều

Bóng tối đêm dần sáng như một con mèo nhung khổng lồ

bước đi uyển chuyển

Cái đuôi mềm của nó chạm vào tôi làm tôi tỉnh giấc

Tôi cựa mình như búp non mở lá

Ý nghĩ mỉm cười trong vắt trước ban mai

Những xôn xao lùa qua hơi ẩm

Vọng về từ cánh đồng rộng lớn mờ sương

Tiếng bánh xe trâu lặng lẽ qua đêm

Chất đầy hương cỏ tươi lăn về nơi hừng sáng

Ơi… ơi… ơi, những con đường thân thuộc

Như những ngón tay người yêu lùa mãi vào chân tóc

Ai gọi đấy, ai đang cười khúc khích

Tôi lách nhìn qua khe cửa, ơi… ơi…

Người nông dân bế tôi lên và đặt vào thùng xe

Dưới vành nón của người cất lên trầm trầm giọng hát

Như tiếng lúa khô chảy vào trong cót

Như đất ấm trào lên trong lóe sáng lưỡi cày

Chiếc bánh xe trâu một nửa đã qua đêm

Một nửa thùng cỏ tươi còn trong bóng tối

Và sau tiếng huầy ơ như tiếng người chợt thức

Những ngọn ban mai mơn mởn rướn mình

(Sự mất ngủ của lửa, Nguyễn Quang Thiều, NXB Hội nhà văn, 2015, tr.13-14)

Câu 1

Xác định nhân vật trữ tình trong bài thơ.

Phương pháp giải

Dựa vào chủ thể trực tiếp xuất hiện và bộc lộ cảm xúc trong bài thơ.

Lời giải chi tiết

Nhân vật trữ tình: chủ thể phát ngôn xưng tôi.

Giải thích:

Đại từ “tôi” xuất hiện xuyên suốt bài thơ, trực tiếp cảm nhận, quan sát và bộc lộ những rung động trước cảnh ban mai, con đường, người nông dân và cuộc sống làng quê.

Mở rộng

Nhân vật trữ tình (còn gọi là chủ thể trữ tình) là người trực tiếp bộc lộ rung động và tình cảm trong bài thơ trước một khung cảnh hoặc sự tình nào đó. Nhân vật trữ tình có mối liên hệ mật thiết với tác giả song không hoàn toàn đồng nhất với tác giả.

Link tham khảo: Thơ trữ tình là gì? Đặc điểm của thơ trữ tình

Câu 2

Chỉ ra những từ ngữ, hình ảnh biểu đạt cảm giác mới mẻ, niềm vui trong sáng của nhân vật trữ tình khi tỉnh giấc trước ban mai trong khổ 1 của bài thơ.

Xem lời giải

Phương pháp giải

Tìm những từ ngữ, hình ảnh trực tiếp diễn tả trạng thái của nhân vật trữ tình khi vừa tỉnh giấc.

Lời giải chi tiết

Những từ ngữ, hình ảnh biểu đạt cảm giác mới mẻ, niềm vui trong sáng của nhân vật trữ tình: cựa mình như búp non mở lá; ý nghĩ mỉm cười trong vắt.

Giải thích:

Hình ảnh “búp non mở lá” gợi trạng thái thức tỉnh, căng tràn sức sống; “ý nghĩ mỉm cười trong vắt” diễn tả một tâm hồn tươi sáng, hồn nhiên và tràn đầy niềm vui khi đón nhận ban mai.

Mở rộng

- Từ ngữ thơ: Từ ngữ trong thơ có tính gợi hình, gợi cảm, đa nghĩa. Từ ngữ trong thơ thiên về khơi gợi, đòi hỏi người đọc phải chủ động liên tưởng, tưởng tượng để hiểu hết sự phong phú của ý thơ.

- Hình ảnh thơ: là các sự vật, hiện tượng, trạng thái đời sống được tái tạo một cách cụ thể, sống động bằng ngôn từ, khơi dậy cảm giác (đặc biệt là những ấn tượng thị giác) cũng như gợi ra những ý nghĩa tinh thần nhất định với người đọc.

Link tham khảo: Yếu tố trong thơ

Câu 3

Phân tích tác dụng của biện pháp tu từ so sánh được sử dụng trong những dòng thơ sau:

"Ơi… ơi…ơi, những con đường thân thuộc

Như những ngón tay người yêu lùa mãi vào chân tóc"

Xem lời giải

Phương pháp giải

Xác định hai đối tượng được so sánh, sau đó làm rõ đặc điểm được nhấn mạnh và cảm xúc của nhân vật trữ tình.

Lời giải chi tiết

- Biện pháp so sánh: con đường thân thuộc như ngón tay người yêu lùa vào chân tóc.

- Tác dụng:

+ Nhấn mạnh sự mềm mại của những con đường; cảm giác thân quen, yên bình của nhân vật trữ tình đối với con đường.

+ Làm cho lời thơ sinh động, gợi hình, gợi cảm.

Giải thích:

Hình ảnh “ngón tay người yêu lùa vào chân tóc” gợi một sự tiếp xúc nhẹ nhàng, âu yếm. Đặt hình ảnh ấy bên cạnh “những con đường thân thuộc”, tác giả khiến con đường quê không còn là cảnh vật vô tri mà trở thành một phần gần gũi, có khả năng vỗ về, đánh thức những cảm xúc yêu thương trong nhân vật trữ tình. Cách so sánh cũng làm câu thơ trở nên giàu hình ảnh và cảm xúc hơn.

Mở rộng

- So sánh là đối chiếu sự vật, sự việc này với sự vật, sự việc khác có nét tương đồng.

- Cấu trúc hoàn chỉnh phép so sánh: SV1 + PHƯƠNG DIỆN SO SÁNH + TỪ NGỮ SO SÁNH + SV2

- Dấu hiệu nhận biết các kiểu so sánh:

+ So sánh ngang bằng: như, là, bằng, tựa,...

+ So sánh không ngang bằng: chưa bằng, chẳng bằng, hơn, kém,..

Khi phân tích tác dụng của biện pháp tu từ so sánh trong một ngữ liệu đã cho, ta cần chỉ ra ít nhất 2 tác dụng dựa vào gợi ý sau:

+ Tác dụng nghệ thuật: giúp cho câu thơ trở nên sinh động, hấp dẫn, tăng sức gợi hình gợi cảm,...

+ Tác dụng nội dung: Nhấn mạnh/ Làm nổi bật đối tượng hoặc đặc điểm nào của đối tượng?

+ Tác dụng biểu cảm: Tác giả bày tỏ thái độ, tình cảm, cảm xúc gì về đối tượng? Tác giả khơi gợi cho người đọc cảm xúc gì?

Một số link tham khảo:

Biện pháp So sánh

Bài tập trắc nghiệm Tìm hiểu biện pháp So sánh

Câu 4

Nêu tâm trạng của nhân vật trữ tình khi nghe tiếng bánh xe trâu lặng lẽ và tiếng ai gọi, ai cười khúc khích lúc ban mai.

Xem lời giải

Phương pháp giải

Dựa vào những hình ảnh, âm thanh và hành động của nhân vật trữ tình khi nghe tiếng bánh xe trâu và tiếng gọi, tiếng cười.

Lời giải chi tiết

Tâm trạng của nhân vật trữ tình:

- Nghe tiếng bánh xe trâu lặng lẽ: hình dung chiếc xe mang đầy hương cỏ tươi lăn về phía hừng đông, thấy lòng xôn xao niềm vui khi cảm nhận được ánh sáng, sự tươi mới của cuộc sống bên ngoài.

- Nghe tiếng ai gọi, ai cười khúc khích: muốn lách mình qua khe cửa để đáp lời, cất tiếng, khao khát muốn hoà nhịp với cuộc đời.

Giải thích:

Tiếng bánh xe trâu cùng “hương cỏ tươi” gợi một không gian ban mai đầy sức sống, khiến nhân vật trữ tình “xôn xao” trước vẻ tươi mới của cuộc đời. Những tiếng gọi và tiếng cười “khúc khích” lại thôi thúc nhân vật “lách nhìn qua khe cửa”, cho thấy sự tò mò, háo hức và mong muốn được giao hòa với thế giới bên ngoài.

Mở rộng

- Tình cảm, cảm xúc trong thơ là những rung động nội tâm, những cảm nhận của nhà thơ về cuộc sống. Tình cảm, cảm xúc trong thơ đánh thức những rung động tinh tế trong trái tim người đọc.

- Những cảm xúc này có thể là: Niềm vui, hạnh phúc; nỗi buồn, đau khổ; nỗi nhớ, hoài niệm; tình yêu (đôi lứa, gia đình, quê hương);...

- Những cảm xúc này không chỉ được thể hiện trực tiếp qua các từ ngữ miêu tả mà còn được biểu đạt gián tiếp thông qua hình ảnh, ẩn dụ, so sánh, và nhịp điệu của bài thơ.

Link tham khảo: Yếu tố trong thơ

Câu 5

Từ hình ảnh “ban mai” trong câu thơ “Những ngọn ban mai mơn mởn rướn mình”, hãy bày tỏ suy nghĩ của anh/chị về sự cần thiết phải đánh thức ban mai trong tâm hồn con người (trình bày khoảng 5 – 7 dòng).

Xem lời giải

Phương pháp giải

Giải thích ý nghĩa biểu tượng của “ban mai”, sau đó nêu vai trò của việc đánh thức những giá trị tích cực trong tâm hồn và rút ra bài học.

Lời giải chi tiết

- Hình ảnh “ban mai” trong câu thơ mang tính biểu tượng, thể hiện vẻ đẹp tươi trẻ, trạng thái giàu năng lượng, giàu khao khát… của sự sống con người.

- Trình bày suy nghĩ của bản thân, có thể theo hướng: đánh thức ban mai, đánh thức sức trẻ, niềm vui, khao khát… bên trong tâm hồn cần thiết để mỗi người bước qua bóng tối, sống tích cực, vươn mình về phía ánh sáng,…

Đoạn văn tham khảo:

Hình ảnh “ban mai” trong câu thơ trên là biểu tượng cho vẻ đẹp tươi trẻ, nguồn năng lượng tràn đầy và những khao khát nguyên sơ, tốt đẹp nhất trong tâm hồn mỗi con người. Việc “đánh thức ban mai” là vô cùng cần thiết, bởi nó giúp ta khơi dậy phần sức sống thanh tân, niềm yêu đời và ý chí vươn lên vốn bị che lấp bởi những áp lực hay bóng tối của nỗi buồn. Khi tâm hồn được đánh thức, mỗi cá nhân sẽ có đủ sức mạnh để vượt qua nghịch cảnh, rũ bỏ sự trì trệ để sống một cuộc đời tích cực và hướng về phía ánh sáng. Vì vậy, nuôi dưỡng và đánh thức "ban mai" chính là chìa khóa để ta tìm lại bản ngã tươi đẹp và kiến tạo những giá trị ý nghĩa cho cuộc sống.

Giải thích:

Ban mai là thời điểm ánh sáng xuất hiện sau bóng tối nên khi đi vào hình ảnh thơ, nó gợi sự thức tỉnh và khởi đầu. Vì thế, “đánh thức ban mai” trong tâm hồn cũng là đánh thức sức sống và niềm tin để con người không bị nhấn chìm trong buồn bã, mệt mỏi mà biết hướng về phía trước.