200+ đề đọc hiểu Văn 12 | Luyện đề đọc hiểu lớp 12

80+ Đề đọc hiểu Thơ - Luyện đề đọc hiểu Văn 12

Đọc hiểu Gieo hạt (Bùi Minh Vũ) | Luyện đề đọc hiểu Văn 12

Mẹ tôi lom khom gieo hạt vào giấc mơ tay mẹ vùi từng hạt con xuống lòng đất ẩm lúa sẽ mọc lên từ những lời ru

Câu hỏi

Đọc văn bản sau và thực hiện các yêu cầu:

GIEO HẠT

(1) Mẹ tôi lom khom gieo hạt vào giấc mơ

tay mẹ vùi từng hạt con xuống lòng đất ẩm

lúa sẽ mọc lên từ những lời ru

gió thổi ngang qua những câu ca cũ

(2) Đêm đêm mẹ đi giữa đồng sâu

mặt trăng vỡ trên lưng áo bạc màu sương muối

mẹ cấy xuống ruộng đêm những ngón tay run

bùn đất ôm lấy mẹ như đứa con thất lạc

(3) Mẹ tôi gánh thời gian trên đôi vai gầy

mỗi bước chân là một mùa lúa chín

mỗi nếp nhăn là một cánh đồng xa

những giọt mồ hôi trổ bông lầm lũi

(4) Mẹ tôi gieo cấy trong giấc mơ

cánh đồng vươn lên từ những nỗi buồn không nói

gió quẩn quanh như tiếng thở dài của mẹ

tôi chạm vào lúa như chạm vào mẹ

chạm một giấc mơ xanh…

(In trong tạp chí Văn nghệ Quân đội, số 1057 tháng 3-2025, tr.36)

Chú thích: Tác giả Bùi Minh Vũ sinh năm 1960 tại Quảng Ngãi, hiện sống và viết tại thành phố Buôn Ma Thuột, Hội viên Hội Văn học Nghệ thuật Đắk Lắk.

Câu 1

Nêu dấu hiệu hình thức để xác định thể thơ của bài thơ trên.

Phương pháp giải

Quan sát số tiếng ở các dòng thơ và cách tổ chức dòng thơ để xác định thể thơ.

Lời giải chi tiết

- Bài thơ được viết theo thể thơ tự do.

- Dấu hiệu hình thức để xác định thể thơ: số tiếng trong mỗi dòng thơ không bằng nhau.

Giải thích:

Các dòng thơ có độ dài khác nhau.

Mở rộng

- Thơ tự do không có thể thức nhất định, không bị ràng buộc về số dòng, số chữ, vần,…

- Đặc điểm thơ tự do:

+ Khác với thơ văn xuôi, thơ tự do có phân dòng

+ Có thể là sự kết hợp của các đoạn làm theo nhiều thể khác nhau hoặc tự do hoàn toàn.

+ Gieo vần, ngắt nhịp linh hoạt

Link tham khảo: Thơ tự do

Câu 2

Chủ thể trữ tình trong bài thơ là ai?

Xem lời giải

Phương pháp giải

Dựa vào đại từ xưng hô và người trực tiếp bộc lộ cảm xúc, suy nghĩ trong bài thơ để xác định chủ thể trữ tình.

Lời giải chi tiết

- Chủ thể trữ tình trong bài thơ là “tôi” - người con đang hồi tưởng và bày tỏ cảm xúc, suy tư về mẹ.

Giải thích:

Đại từ “tôi” xuất hiện trong các câu “Mẹ tôi…”, “tôi chạm vào lúa như chạm vào mẹ”. Người con trực tiếp quan sát những nhọc nhằn của mẹ và bộc lộ sự yêu thương, thấu hiểu trước những hi sinh của mẹ.

Mở rộng

Nhân vật trữ tình (còn gọi là chủ thể trữ tình) là người trực tiếp bộc lộ rung động và tình cảm trong bài thơ trước một khung cảnh hoặc sự tình nào đó. Nhân vật trữ tình có mối liên hệ mật thiết với tác giả song không hoàn toàn đồng nhất với tác giả.

Link tham khảo: Thơ trữ tình là gì? Đặc điểm của thơ trữ tình

Câu 3

Xác định 01 hình ảnh mang tính biểu tượng trong khổ thơ (1).

Xem lời giải

Phương pháp giải

Tìm những hình ảnh không chỉ mang nghĩa tả thực mà còn gợi ra một ý nghĩa tinh thần sâu xa hơn trong mối quan hệ giữa mẹ và con.

Lời giải chi tiết

- Hình ảnh biểu tượng trong khổ thơ (1) (Chọn một trong hai hình ảnh sau)

+ “gieo hạt vào giấc mơ”: diễn tả việc người mẹ gửi gắm niềm tin, niềm hi vọng vào những ước mơ của con.

+ “lúa sẽ mọc lên từ những lời ru”: “lúa” tượng trưng cho những thành quả, “lời ru” biểu tượng cho tình yêu thương, sự chăm lo của mẹ.

Giải thích:

“Gieo hạt” vốn là hành động gieo những hạt giống xuống đất để chúng nảy mầm, sinh trưởng. Khi kết hợp với “giấc mơ”, hình ảnh được chuyển sang ý nghĩa biểu tượng: mẹ không chỉ gieo hạt trên đồng ruộng mà còn âm thầm vun đắp ước mơ và tương lai cho con.

Mở rộng

Hình ảnh thơ: là các sự vật, hiện tượng, trạng thái đời sống được tái tạo một cách cụ thể, sống động bằng ngôn từ, khơi dậy cảm giác (đặc biệt là những ấn tượng thị giác) cũng như gợi ra những ý nghĩa tinh thần nhất định với người đọc.

Link tham khảo: Yếu tố trong thơ

Câu 4

Chỉ ra những hình ảnh, từ ngữ thể hiện sự vất vả, tần tảo của mẹ trong khổ thơ (2).

Xem lời giải

Phương pháp giải

Tìm các từ ngữ, hình ảnh trực tiếp miêu tả công việc, hoàn cảnh lao động và trạng thái cơ thể của người mẹ.

Lời giải chi tiết

- Những hình ảnh, từ ngữ thể hiện sự vất vả, tần tảo của mẹ trong khổ thơ (2):

+“đi giữa đồng sâu”

+ “lưng áo bạc màu sương muối”

+ “mẹ cấy xuống ruộng đêm”

+ “những ngón tay run”

+ “bùn đất ôm lấy mẹ”

Giải thích:

Các hình ảnh cho thấy mẹ phải làm việc trong không gian “đồng sâu”, “ruộng đêm”, giữa thời tiết khắc nghiệt “sương muối”. Hình ảnh “những ngón tay run” gợi sự mệt nhọc, lạnh giá; còn “bùn đất ôm lấy mẹ” nhấn mạnh sự gắn bó nhọc nhằn của mẹ với ruộng đồng.

Mở rộng

- Từ ngữ thơ: Từ ngữ trong thơ có tính gợi hình, gợi cảm, đa nghĩa. Từ ngữ trong thơ thiên về khơi gợi, đòi hỏi người đọc phải chủ động liên tưởng, tưởng tượng để hiểu hết sự phong phú của ý thơ.

- Hình ảnh thơ: là các sự vật, hiện tượng, trạng thái đời sống được tái tạo một cách cụ thể, sống động bằng ngôn từ, khơi dậy cảm giác (đặc biệt là những ấn tượng thị giác) cũng như gợi ra những ý nghĩa tinh thần nhất định với người đọc.

Link tham khảo: Yếu tố trong thơ

Câu 5

Phân tích tác dụng của hiện tượng phá vỡ quy tắc ngôn ngữ thông thường trong khổ thơ (3) của văn bản.

Xem lời giải

Phương pháp giải

Xác định những cách kết hợp từ khác với cách diễn đạt thông thường, sau đó phân tích ý nghĩa mà cách diễn đạt ấy tạo ra đối với hình ảnh người mẹ và cảm xúc của nhân vật trữ tình.

Lời giải chi tiết

- Hiện tượng phá vỡ quy tắc ngôn ngữ thông thường trong khổ thơ (3) của văn bản:

(sử dụng từ ngữ mới lạ, kết hợp từ bất thường)

+ “gánh thời gian”

+ “giọt mồ hôi trổ bông lầm lũi”

-Tác dụng:

+ Làm nổi bật hình ảnh người mẹ trong cảm nhận của chủ thể trữ tình. Cụ thể, cụm từ “gánh thời gian” gợi những tháng năm đằng đẵng mẹ đã trải qua để lo toan cho cuộc sống và tương lai của các con; “giọt mồ hôi” là hình ảnh hoán dụ cho sự vất vả, nhọc nhằn của mẹ trong lao động mưu sinh; từ “trổ bông” ẩn dụ cho những thành quả mẹ đã gieo trồng. Có thể thấy, hiện tượng phá vỡ quy tắc ngôn ngữ thông thường trong khổ thơ đã khắc họa bức chân dung người mẹ vất vả, tảo tần, hi sinh cả đời vì con.

+ Thể hiện xúc động tình yêu thương, sự biết ơn của nhân vật trữ tình trước sự hi sinh của mẹ.

+ Tạo nên cách diễn đạt mới mẻ, sáng tạo, làm lời thơ trở nên sâu sắc, gợi liên tưởng phong phú cho người đọc; tăng tính gợi hình gợi cảm cho đoạn thơ.

Giải thích:

Thông thường, con người có thể “gánh” vật chất chứ không “gánh thời gian”; “mồ hôi” không thể “trổ bông”. Những kết hợp bất thường này khiến thời gian, nếp nhăn, mồ hôi trở thành những hình ảnh cụ thể của cuộc đời lao động. “Gánh thời gian” gợi những năm tháng mẹ âm thầm chịu đựng; “nếp nhăn” ghi dấu tuổi tác và nhọc nhằn; “giọt mồ hôi trổ bông” gợi những thành quả được tạo nên từ lao động vất vả. Nhờ đó, hình ảnh người mẹ hiện lên vừa lam lũ vừa giàu đức hi sinh.

Mở rộng

Dấu hiệu nhận biết và những hiện tượng phá vỡ quy tắc ngôn ngữ thông thường

- Tách rời các tiếng trong từ.

- Tạo ra những kết hợp từ trái logic nhằm “lạ hoá” đối tượng được nói tới.

- Chuyển từ loại.

- Sử dụng hình thức đảo ngữ để nhấn mạnh một đặc điểm nào đó của đối tượng miêu tả, thể hiện.

- Cung cấp nét nghĩa mới cho từ ngữ nhằm đưa đến phát hiện bất ngờ về đối tượng được đề cập.

- Bổ sung chức năng mới cho dấu câu (khi trình bày văn bản trên giấy).

- Tách các thành phần câu thành những câu độc lập với dụng ý nhấn mạnh hoặc bộc lộ cảm xúc.

- Tỉnh lược thành phần chính của câu.

- Sử dụng câu đặc biệt.

Link tham khảo: Một số hiện tượng phá vỡ nguyên tắc ngôn ngữ

Câu 6

Phân tích ý nghĩa nhan đề “Gieo hạt”.

Xem lời giải

Phương pháp giải

Giải thích nhan đề ở nghĩa trực tiếp và nghĩa biểu tượng, sau đó liên hệ với hình ảnh người mẹ và chủ đề của bài thơ.

Lời giải chi tiết

- Ở nghĩa thực, nhan đề bài thơ miêu tả công việc lao động quen thuộc của người nông dân trên đồng ruộng. Từ đó, gợi lên sự vất vả, tảo tần, lặng lẽ của mẹ trong cuộc mưu sinh.

- Ở nghĩa biểu tượng:

+ “gieo hạt” ẩn dụ cho những niềm tin, niềm hi vọng mẹ gửi gắm ở các con; “hạt” ở đây còn là những điều tốt đẹp mẹ mang đến cho cuộc đời của con.

+ Hai chữ “gieo hạt” cũng mang ý nghĩa triết lí sâu sắc: muốn hái quả thì phải gieo hạt, muốn gặt hái thành công thì phải bắt đầu từ những điều nhỏ nhất, phải bỏ công sức, trải qua những gian nan, khó nhọc.

- Có thể nói, “gieo hạt” là một nhan đề hàm súc, giàu hình ảnh, thể hiện rõ chủ đề bài thơ: ca ngợi vẻ đẹp của người mẹ giàu đức hi sinh, đồng thời thể hiện tình yêu thương, biết ơn của người con đối với công lao của người mẹ.

Giải thích:

Trong bài thơ, mẹ vừa gieo hạt trên đồng ruộng vừa “gieo hạt vào giấc mơ”. Hạt giống được gieo xuống đất sẽ tạo nên mùa màng; tình yêu, niềm tin và hi vọng mẹ gieo vào con cũng có thể trở thành nền tảng cho tương lai của con. Vì vậy, “Gieo hạt” vừa gợi công việc nhọc nhằn của mẹ vừa khái quát hành trình mẹ âm thầm vun đắp cuộc đời con.

Câu 7

Nhận xét về hình ảnh người mẹ trong bài thơ.

Xem lời giải

Phương pháp giải

Khái quát hình ảnh người mẹ qua những chi tiết về công việc, hoàn cảnh, sự hi sinh và tình yêu dành cho con, từ đó nhận xét phẩm chất nổi bật của mẹ.

Lời giải chi tiết

- Trong bài thơ, hình ảnh người mẹ được khắc họa vô cùng chân thực và cảm động:

+ Đó là người mẹ nông dân lam lũ, vất vả, tảo tần, chịu thương chịu khó. Cuộc đời mẹ gắn với đất đai, ruộng đồng, với việc mưu sinh để lo cho các con: “mẹ đi giữa đồng sâu”, “lưng áo bạc màu sương muối”, “mẹ cấy xuống ruộng đêm”

+ Người mẹ hiện lên với đức hi sinh cao cả để mang những điều tốt đẹp cho tương lai các con: mẹ “gánh thời gian trên đôi vai gầy”, “mỗi bước chân là một mùa lúa chín” , “mỗi nếp nhăn là một cánh đồng xa”.

+ Mẹ luôn đặt niềm tin, niềm hi vọng ở các con của mình: “Mẹ tôi lom khom gieo hạt vào giấc mơ”, “tay mẹ vùi từng hạt con xuống lòng đất ẩm”

- Có thể thấy, hình ảnh người mẹ trong bài thơ là một người phụ nữ bình dị, vất vả cả đời hi sinh cho con cái. Dù nhọc nhằn, lam lũ là thế nhưng mẹ luôn nghĩ đến những điều tốt đẹp, luôn đặt niềm tin, niềm hi vọng vào tương lai của các con. “Mẹ” là hiện thân đẹp đẽ nhất của tình mẫu tử thiêng liêng, bất tận.

Giải thích:

Những hình ảnh “đồng sâu”, “áo bạc màu sương muối”, “ngón tay run”, “đôi vai gầy”, “giọt mồ hôi” cho thấy sự vất vả của mẹ. Nhưng mẹ không chỉ lao động để mưu sinh mà còn “gieo hạt vào giấc mơ”, nghĩa là luôn gửi gắm tình yêu và hi vọng vào con. Vì thế, mẹ vừa là người lao động chịu thương chịu khó vừa là biểu tượng của tình mẫu tử và sự hi sinh thầm lặng.

Câu 8

Trình bày cách hiểu của anh/chị về hai dòng thơ:

"tôi chạm vào lúa như chạm vào mẹ

chạm một giấc mơ xanh.."

Xem lời giải

Phương pháp giải

Phân tích hình ảnh so sánh “lúa” với “mẹ”, chú ý các từ ngữ “chạm”, “giấc mơ xanh”, từ đó làm rõ mối liên hệ giữa lúa, mẹ và những ước vọng mà mẹ gửi gắm cho con.

Lời giải chi tiết

- Hai dòng thơ sử dụng biện pháp tu từ so sánh: “chạm vào lúa” như “chạm vào mẹ”.

+Trong tình cảm của con, “lúa” không chỉ là thành quả lao động mà còn là hiện thân cho “mẹ” - người đã vất vả âm thầm gieo cấy, chăm chút cho từng hạt mầm bằng tất cả tình yêu thương, niềm hi vọng.

+ Chữ “chạm” thể hiện sự kết nối để cảm nhận, thấu hiểu.

+ “giấc mơ xanh” biểu tượng cho những ước vọng đẹp đẽ về những mùa màng trù phú, về một cuộc sống đủ đầy, hạnh phúc, về tương lai tươi đẹp của các con.

- Hai dòng thơ thật giản dị mà sâu lắng, thể hiện sự thấu hiểu sâu sắc những hi sinh và ước vọng của mẹ qua từng cây lúa mẹ gieo hạt, vun trồng. Từ đó, làm nổi bật vẻ đẹp bình dị mà lớn lao của mẹ, đồng thời thể hiện tình yêu thương, sự biết ơn và niềm xúc động chân thành của người con trước tình mẫu tử lớn lao.

Đoạn văn tham khảo:

Hai dòng thơ dùng biện pháp so sánh tinh tế: “chạm vào lúa như chạm vào mẹ” gợi nên mối liên hệ mật thiết giữa cây lúa và người mẹ. Với người con, lúa không chỉ là sản phẩm lao động mà còn hiện thân của mẹ, người âm thầm chăm sóc, vun vén cho gia đình. Động từ “chạm” diễn tả cử chỉ nhẹ nhàng, đầy trân trọng và cảm nhận, như một hành động thấu hiểu, đền đáp. Cụm “giấc mơ xanh” tượng trưng cho ước vọng mộc mạc nhưng bền vững: mùa màng bội thu, cuộc sống no đủ và tương lai tươi sáng. Hai câu thơ giản dị mà sâu lắng, làm nổi bật vẻ đẹp bình dị nhưng vĩ đại của người mẹ và tình cảm biết ơn, yêu thương chân thành của người con.

Giải thích:

Lúa là kết quả của công việc mà mẹ đã dành cả sức lực và thời gian để chăm chút. Vì thế, khi “chạm vào lúa”, người con như được chạm vào dấu vết của mẹ, cảm nhận được công sức và tình yêu mẹ gửi trong từng mùa lúa. “Giấc mơ xanh” gợi một tương lai đang sinh trưởng, giống như hạt giống được mẹ gieo xuống để chờ ngày kết trái. Qua đó, người con thể hiện sự thấu hiểu và biết ơn đối với mẹ.

Câu 9

Bài thơ gợi cho anh/chị suy nghĩ gì về ý nghĩa của những niềm tin, hi vọng mà cha mẹ “gieo hạt” cho con cái?

Xem lời giải

Phương pháp giải

Từ hình ảnh “gieo hạt” trong bài thơ, xác định ý nghĩa của niềm tin, hi vọng cha mẹ dành cho con, sau đó liên hệ với động lực sống và trách nhiệm của người con.

Lời giải chi tiết

Bài thơ Gieo hạt của Bùi Minh Vũ khắc họa hình ảnh người mẹ nông dân tảo tần, lặng lẽ gieo hạt nơi ruộng đồng và cũng là gieo vào đời con những giá trị bền vững: tình yêu thương, niềm tin và những giấc mơ về một tương lai tươi sáng. Từ đó, tôi nhận ra rằng: niềm tin và hi vọng mà cha mẹ “gieo hạt” cho con cái có ý nghĩa thật lớn lao. Đó là điểm tựa tinh thần vững chắc giúp con vượt qua khó khăn, là động lực để con dám ước mơ và hiện thực hóa ước mơ của mình. Niềm tin, hi vọng của cha mẹ là hành trang đạo đức giúp con sống nhân hậu, biết yêu thương và sẻ chia, đồng thời thể hiện tình yêu bền bỉ và vô điều kiện mà cha mẹ dành cho con, giúp con tự tin bước vào đời. Vì vậy, trân trọng niềm tin, hi vọng mà cha mẹ gửi gắm là ta phải biết sống yêu thương và trách nhiệm để thắp sáng mãi những “ước mơ xanh”.

Giải thích:

Cũng như hạt giống cần được gieo xuống và chăm sóc để nảy mầm, những niềm tin, hi vọng và lời dạy của cha mẹ cần thời gian để trở thành sức mạnh trong cuộc đời con. Khi gặp khó khăn, niềm tin của cha mẹ giúp con không dễ dàng bỏ cuộc; khi đứng trước lựa chọn, những giá trị được cha mẹ vun đắp giúp con có định hướng đúng đắn. Vì thế, “những hạt giống” cha mẹ gieo giúp con trưởng thành và tiếp tục tạo ra những giá trị tốt đẹp trong cuộc đời.