200+ đề đọc hiểu Văn 12 | Luyện đề đọc hiểu lớp 12

80+ Đề đọc hiểu Thơ - Luyện đề đọc hiểu Văn 12

Đọc hiểu Dòng mương xanh (Thuận Hữu) | Luyện đề đọc hiểu Văn 12

Năm xưa Lưng mẹ còng Bóng đổ dài trên vạt ruộng

Câu hỏi

Đọc văn bản sau và thực hiện các yêu cầu:

DÒNG MƯƠNG XANH

(Thuận Hữu)

Năm xưa

Lưng mẹ còng

Bóng đổ dài trên vạt ruộng

Bao nhiêu đời đất khát

Giọt mồ hôi rơi trên vết nẻ chân chim

Bao nhiêu đời úng lụt triền miên

Mồ hôi mẹ hòa vào dòng nước trắng

Thương đời mẹ và thương mảnh đất

Chúng con đổ mồ hôi đào đắp dòng mương

Nước chảy về đồng trời nghiêng xuống soi gương

Lúa hẹn mùa vàng, xa rồi hạn úng

Con đứng thẳng bóng đè lên vạt ruộng

Nghe dòng nước rì rào

Nghe lòng đất sinh sôi...

(Trích Tuyển thơ Nhặt dọc đường, Thuận Hữu, NXB Hội nhà văn, 2025, trang 59)

Câu 1

Hình ảnh người mẹ gắn với những không gian nào ở khô thơ mở đâu bài thơ?

Phương pháp giải

- Đọc kĩ khổ thơ đầu, chú ý các hình ảnh miêu tả không gian lao động của người mẹ.

- Xác định những từ ngữ chỉ địa điểm, cảnh vật gắn với mẹ

Lời giải chi tiết

Hình ảnh người mẹ ở khổ thơ mở đầu gắn với những không gian:

- Vạt ruộng

- Mảnh đất khô hạn

- Những cánh đồng bị úng lụt

- Đất nẻ chân chim

Đây đều là không gian lao động nông nghiệp vất vả, gắn liền với cuộc đời tần tảo của người mẹ.

Giải thích:

Qua các hình ảnh ấy, tác giả khắc họa người mẹ chịu nhiều nhọc nhằn, một đời gắn bó với ruộng đồng và quê hương nghèo khó. Đồng thời cho thấy sự khắc nghiệt của thiên nhiên và cuộc sống lao động của người nông dân.

Mở rộng

Hình ảnh thơ: là các sự vật, hiện tượng, trạng thái đời sống được tái tạo một cách cụ thể, sống động bằng ngôn từ, khơi dậy cảm giác (đặc biệt là những ấn tượng thị giác) cũng như gợi ra những ý nghĩa tinh thần nhất định với người đọc.

Link tham khảo: Yếu tố trong thơ

Câu 2

Nhận diện biện pháp tu từ được sử dụng trong câu thơ sau:

"Nước chảy về đồng trời nghiêng xuống soi gương"

Xem lời giải

Phương pháp giải

- Nhận diện các biện pháp tu từ đã học: nhân hóa, ẩn dụ, so sánh,...

- Chú ý những từ ngữ gán hoạt động, đặc điểm của con người cho sự vật.

Lời giải chi tiết

Biện pháp tu từ nhân hóa: "trời nghiêng xuống soi gương"

Giải thích:

“Trời” được gắn với hành động “nghiêng xuống soi gương”, vốn là hoạt động của con người. Cách nhân hóa khiến bầu trời và dòng nước trở nên sinh động, gần gũi, đồng thời gợi ra vẻ đẹp trong trẻo của không gian quê hương khi dòng mương mới dẫn nước về đồng.

Mở rộng

Nhân hóa là gọi vật hoặc tả con vật, cây cối, đồ vật,… bằng những từ ngữ vốn được dùng để gọi hoặc tả con người làm cho thế giới loài vật, đồ vật, cây cối,… trở nên gần gũi với con người, đồng thời biểu thị được những suy nghĩ, tình cảm của con người.

Link tham khảo: Khái niệm nhân hóa

Câu 3

Nêu ý nghĩa nhan đề bài thơ “Dòng mương xanh”.

Xem lời giải

Phương pháp giải

- Phân tích nghĩa tả thực và nghĩa biểu tượng của nhan đề.

- Liên hệ với nội dung bài thơ để làm rõ ý nghĩa.

Lời giải chi tiết

Ý nghĩa nhan đề "Dòng mương xanh"

- Chỉ dòng mương dẫn nước về ruộng đồng.

- Tượng trưng cho sự sống, sự hồi sinh của đất đai.

- Thể hiện thành quả lao động của thế hệ con cháu nối tiếp công sức của mẹ.

- Gợi niềm tin về mùa màng tươi tốt, tương lai tốt đẹp của quê hương.

Giải thích:

“Xanh” không chỉ gợi màu sắc của dòng nước mà còn gợi sự sống và tương lai. Dòng mương được đào từ mồ hôi của “chúng con”, tiếp nối những nhọc nhằn của người mẹ, nên nó trở thành biểu tượng cho quá trình con người cải tạo đất đai, biến mảnh đất từng “khát”, từng “úng lụt” thành nơi “lúa hẹn mùa vàng”.

Mở rộng

Nhan đề là tên của văn bản, thường do tác giả đặt. Có những nhan đề có ý nghĩa gắn với chủ đề của văn bản, gợi mở cho người đọc nhiều suy nghĩ,…

Link tham khảo: Nhan đề và cách đặt nhan đề văn bản văn học

Câu 4

Phân tích ý nghĩa của các yếu tố tự sự trong bài thơ?

Xem lời giải

Phương pháp giải

- Xác định các yếu tố tự sự: sự việc, thời gian, hành động được kể lại.

- Phân tích tác dụng của việc đưa yếu tố kể chuyện vào thơ.

Lời giải chi tiết

Các yếu tố tự sự thể hiện qua việc kể lại câu chuyện quá khứ và hiện tại của quê hương:

- Quá khứ: mẹ vất vả lao động trên mảnh đất khô hạn, ngập úng.

- Hiện tại: thế hệ con cháu đào mương dẫn nước về ruộng.

Ý nghĩa:

- Làm bài thơ có tính chân thực và giàu cảm xúc.

- Khắc họa sự hi sinh của mẹ và sự tiếp nối của thế hệ sau.

- Thể hiện tình yêu quê hương và niềm tự hào về sức lao động của con người.

Giải thích:

Việc kể từ “Năm xưa” đến hiện tại tạo nên sự vận động của thời gian: từ cảnh đất khát, úng lụt đến khi “nước chảy về đồng”, “lúa hẹn mùa vàng”. Vì thế, những cảm xúc yêu mẹ, thương đất và niềm vui trước sự đổi thay của quê hương được hình thành từ một câu chuyện cụ thể về lao động và sự tiếp nối.

Mở rộng

- Yếu tố tự sự là yếu tố dùng để trình bày một chuỗi các sự việc, sự việc này nối tiếp sự việc kia để cuối cùng dẫn đến một kết thúc, thể hiện một ý nghĩa. Trong văn học, tự sự là cách kể chuyện, giúp kết nối các ý tưởng, khái niệm hoặc sự kiện để trình bày cho người đọc hoặc người nghe bằng một chuỗi những câu viết hoặc nói.

- Đặc điểm của yếu tố tự sự:

+ Trình bày sự kiện: Các sự kiện được sắp xếp theo trình tự thời gian hoặc logic, dẫn dắt người đọc từ sự kiện này đến sự kiện khác.

+ Nhân vật: Thường có sự xuất hiện của các nhân vật, và câu chuyện xoay quanh hành động, suy nghĩ và cảm xúc của họ.

+ Cốt truyện: Một chuỗi các sự kiện liên kết với nhau tạo thành cốt truyện, có mở đầu, diễn biến và kết thúc.

+ Ý nghĩa: Cuối cùng, câu chuyện thường mang một ý nghĩa hoặc thông điệp nhất định.

Câu 5

Chỉ ra điểm giống và khác nhau trong hai ngữ liệu sau:

(a)

“Năm xưa

Lưng mẹ còng

Bóng đổ dài trên vạt ruộng

Bao nhiêu đời đất khát

Giọt mồ hôi rơi trên vết nẻ chân chim”

(b)

“Tôi nhớ mẹ tôi thuở thiếu thời

Lúc người còn sống, tôi lên mười

Mỗi lần nắng mới reo ngoài nội

Áo đỏ người đưa trước dậu phơi”

(Trích Nắng mới, Lưu Trọng Lư, Thi nhân Việt Nam, Hoài Thanh – Hoài Chân tuyển chọn, NXB Văn học năm 2000, trang 284)

Xem lời giải

Phương pháp giải

- So sánh hai ngữ liệu ở các phương diện: Nội dung, hình tượng người mẹ, cảm xúc của tác giả, nghệ thuật biểu đạt

- Chỉ ra điểm tương đồng và khác biệt.

Lời giải chi tiết

Gợi ý:

- Giống nhau

+ Đều viết về hình ảnh người mẹ.

+ Thể hiện tình cảm yêu thương, trân trọng và nhớ về mẹ.

+ Đều sử dụng hồi tưởng quá khứ để bộc lộ cảm xúc.

- Khác nhau

(a) Dòng mương xanh: Khắc họa mẹ trong lao động vất vả trên đồng ruộng, gắn với mảnh đất quê hương

(b) Nắng mới: Gợi nhớ mẹ qua kỉ niệm tuổi thơ và hình ảnh đời thường

- Ngữ liệu (a) thiên về tả thực cuộc sống lao động, còn (b) thiên về nỗi nhớ và cảm xúc hoài niệm.

Giải thích:

Sự khác biệt bắt nguồn từ cách mỗi tác giả lựa chọn điểm nhìn hồi tưởng. Dòng mương xanh đặt mẹ trong mối quan hệ với đất đai, lao động và sự đổi thay của quê hương, còn Nắng mới tập trung vào kí ức gia đình và một hình ảnh đời thường của mẹ. Vì vậy, cùng viết về mẹ nhưng mỗi đoạn thơ lại tạo nên một sắc thái cảm xúc riêng.