200+ đề đọc hiểu Văn 12 | Luyện đề đọc hiểu lớp 12

80+ Đề đọc hiểu Thơ - Luyện đề đọc hiểu Văn 12

Đọc hiểu Gieo hạt (Bùi Minh Vũ) | Luyện đề đọc hiểu Văn 12

(1) Mẹ tôi lom khom gieo hạt vào giấc mơ tay mẹ vùi từng hạt con xuống lòng đất ẩm lúa sẽ mọc lên từ những lời ru

Câu hỏi

Đọc văn bản sau và thực hiện các yêu cầu:

GIEO HẠT

(Bùi Minh Vũ)

(1) Mẹ tôi lom khom gieo hạt vào giấc mơ

tay mẹ vùi từng hạt con xuống lòng đất ẩm

lúa sẽ mọc lên từ những lời ru

gió thổi ngang qua những câu ca cũ

(2) Đêm đêm mẹ đi giữa đồng sâu

mặt trăng vỡ trên lưng áo bạc màu sương muối

mẹ cấy xuống ruộng đêm những ngón tay run

bùn đất ôm lấy mẹ như đứa con thất lạc

(3) Mẹ tôi gánh thời gian trên đôi vai gầy

mỗi bước chân là một mùa lúa chín

mỗi nếp nhăn là một cánh đồng xa

những giọt mồ hôi trổ bông lầm lũi

(4) Mẹ tôi gieo cấy trong giấc mơ

cánh đồng vươn lên từ những nỗi buồn không nói

gió quẩn quanh như tiếng thở dài của mẹ

tôi chạm vào lúa như chạm vào mẹ

chạm một giấc mơ xanh…

(In trong tạp chí Văn nghệ Quân đội, số 1057 tháng 3-2025, tr.36)

Câu 1

Xác định 01 hình ảnh mang tính biểu tượng trong khổ thơ thứ (1) của văn bản.

Phương pháp giải

Đọc khổ thơ và xác định hình ảnh không chỉ mang nghĩa tả thực mà còn gợi một ý nghĩa sâu xa về tình cảm, cuộc sống.

Lời giải chi tiết

Hình ảnh mang tính biểu tượng trong khổ (1):

- “gieo hạt”: Biểu tượng cho ước mơ, hy vọng của người mẹ dành cho con

- “lúa mọc lên từ những lời ru”: Biểu tượng cho thành quả lớn lên từ tình thương, sự chở che của mẹ.

Giải thích:

“Gieo hạt” vốn là hành động tạo nên mùa màng, nhưng “gieo hạt vào giấc mơ” lại gợi sự vun đắp của mẹ đối với tương lai của con. Hạt giống ấy được nuôi dưỡng bằng “lời ru”, “câu ca cũ”, thể hiện tình yêu và hi vọng mẹ dành cho con.

Mở rộng

Hình ảnh thơ: là các sự vật, hiện tượng, trạng thái đời sống được tái tạo một cách cụ thể, sống động bằng ngôn từ, khơi dậy cảm giác (đặc biệt là những ấn tượng thị giác) cũng như gợi ra những ý nghĩa tinh thần nhất định với người đọc.

Link tham khảo: Yếu tố trong thơ

Câu 2

Chỉ ra những hình ảnh, từ ngữ thể hiện sự vất vả, tần tảo của mẹ trong khổ thơ (2) của văn bản.

Xem lời giải

Phương pháp giải

- Đọc kĩ văn bản tìm hình ảnh, từ ngữ thể hiện sự vất vả, tần tảo của mẹ trong khổ thơ.

Lời giải chi tiết

Những hình ảnh, từ ngữ thể hiện sự vất vả, tần tảo của mẹ trong khổ thơ (2) của văn bản: “đi giữa đồng sâu”, “lưng áo bạc màu sương muối”, “ngón tay run”, “bùn đất ôm lấy mẹ”.

Giải thích:

Các hình ảnh “đồng sâu”, “ruộng đêm”, “sương muối”, “ngón tay run” gợi một công việc nặng nhọc, diễn ra trong điều kiện khắc nghiệt. Hình ảnh mẹ bị “bùn đất ôm lấy” càng khắc họa rõ sự lam lũ, gắn bó của mẹ với ruộng đồng.

Mở rộng

- Từ ngữ thơ: Từ ngữ trong thơ có tính gợi hình, gợi cảm, đa nghĩa. Từ ngữ trong thơ thiên về khơi gợi, đòi hỏi người đọc phải chủ động liên tưởng, tưởng tượng để hiểu hết sự phong phú của ý thơ.

- Hình ảnh thơ: là các sự vật, hiện tượng, trạng thái đời sống được tái tạo một cách cụ thể, sống động bằng ngôn từ, khơi dậy cảm giác (đặc biệt là những ấn tượng thị giác) cũng như gợi ra những ý nghĩa tinh thần nhất định với người đọc.

Link tham khảo: Yếu tố trong thơ

Câu 3

Phân tích tác dụng của hiện tượng phá vỡ quy tắc ngôn ngữ thông thường trong khổ thơ (3) của văn bản.

Xem lời giải

Phương pháp giải

Tìm những cách kết hợp từ khác với cách dùng thông thường, sau đó giải thích ý nghĩa mà cách kết hợp ấy gợi ra trong ngữ cảnh.

Lời giải chi tiết

- Tạo ra sự kết hợp từ trái logic (sử dụng từ mới lạ/kết hợp từ bất thường): “gánh thời gian”, “giọt mồ hôi trổ bông lầm lũi”.

- Tác dụng:

+ Những cách diễn đạt mới lạ này gợi ra hình ảnh người mẹ vất vả, tảo tần, lặng lẽ mang theo cả cuộc đời vất vả vì con, vì gia đình. “Gánh thời gian” gợi hình ảnh người mẹ mang theo cả những tháng năm vất vả, lo toan cho cuộc sống và tương lai con cái, “giọt mồ hôi trổ bông lầm lũi” diễn tả sinh động quá trình lao động cực nhọc và bền bỉ của mẹ, mỗi giọt mồ hôi không chỉ là biểu hiện của vất vả mà còn là hạt giống âm thầm làm nảy nở thành quả - những mùa vàng, những thành công của con.

+ Cách kết hợp từ trái logic tạo nên những liên tưởng độc đáo, tăng tính biểu cảm, làm lời thơ trở nên sâu sắc, giàu hình ảnh và sinh động.

Giải thích:

Những sự vật vốn không thể kết hợp theo nghĩa thực như “thời gian” không thể “gánh”, “giọt mồ hôi” không thể “trổ bông”, nhưng cách kết hợp bất thường đã tạo ra liên tưởng mới. “Gánh thời gian” gợi những năm tháng mẹ âm thầm mang trên đôi vai; “giọt mồ hôi trổ bông” gợi công sức lao động của mẹ kết tinh thành mùa màng và những thành quả tốt đẹp cho con.

Mở rộng

Dấu hiệu nhận biết và những hiện tượng phá vỡ quy tắc ngôn ngữ thông thường

- Tách rời các tiếng trong từ.

- Tạo ra những kết hợp từ trái logic nhằm “lạ hoá” đối tượng được nói tới.

- Chuyển từ loại.

- Sử dụng hình thức đảo ngữ để nhấn mạnh một đặc điểm nào đó của đối tượng miêu tả, thể hiện.

- Cung cấp nét nghĩa mới cho từ ngữ nhằm đưa đến phát hiện bất ngờ về đối tượng được đề cập.

- Bổ sung chức năng mới cho dấu câu (khi trình bày văn bản trên giấy).

- Tách các thành phần câu thành những câu độc lập với dụng ý nhấn mạnh hoặc bộc lộ cảm xúc.

- Tỉnh lược thành phần chính của câu.

- Sử dụng câu đặc biệt.

Link tham khảo: Một số hiện tượng phá vỡ nguyên tắc ngôn ngữ

Câu 4

Trình bày cách hiểu của anh/chị về hai dòng thơ:

"tôi chạm vào lúa như chạm vào mẹ

chạm một giấc mơ xanh…"

Xem lời giải

Phương pháp giải

Giải thích nghĩa của các hình ảnh “lúa”, “giấc mơ xanh” trong mối quan hệ với hình ảnh người mẹ và toàn bài.

Lời giải chi tiết

- “tôi chạm vào lúa như chạm vào mẹ”: Lúa ở đây không chỉ là hình ảnh của mùa màng, mà còn là kết quả của bao mồ hôi, nhọc nhằn của mẹ. Câu thơ sử dụng biện pháp so sánh đầy sáng tạo: khi “tôi” chạm vào lúa cũng là lúc chạm vào chính bàn tay, dáng hình, hơi ấm, tình thương của mẹ.

- “chạm một giấc mơ xanh...”: “Giấc mơ xanh” là biểu tượng cho những ước mơ đẹp đẽ – một cuộc sống đủ đầy, hạnh phúc được mẹ âm thầm vun đắp. Khi “tôi” chạm vào lúa cũng là lúc “tôi” chạm vào giấc mơ, hi vọng được mẹ vun trồng bằng những ngày tháng tảo tần, lam lũ.

=> Hai câu thơ thể hiện sự biết ơn của người con đối với mẹ, người đã âm thầm gieo trồng không chỉ hạt lúa mà còn cả những “ước mơ xanh” cho cuộc đời con

Giải thích:

Suốt bài thơ, mẹ gắn với ruộng đồng, hạt lúa, mồ hôi và những giấc mơ. Vì thế, khi người con “chạm vào lúa”, người con không chỉ chạm vào thành quả lao động mà còn cảm nhận được tình yêu và sự hi sinh của mẹ. “Giấc mơ xanh” là thành quả tinh thần mà mẹ mong muốn gieo trồng cho cuộc đời con.

Mở rộng

Nghĩa hàm ẩn là phần thông báo không được thể hiện trực tiếp bằng từ ngữ trong câu mà được suy ra từ câu chữ và ngữ cảnh. Đây là loại nghĩa mà người nói, người viết thật sự muốn đề cập đến

Link tham khảo: Khái niệm nghĩa hàm ẩn

Câu 5

Văn bản gợi cho anh/chị suy nghĩ gì về ý nghĩa của những niềm tin, hi vọng mà cha mẹ “gieo hạt” cho con cái?

Xem lời giải

Phương pháp giải

Từ hình ảnh người mẹ “gieo hạt” trong bài thơ, xác định vai trò của niềm tin, hi vọng và tình yêu của cha mẹ đối với quá trình trưởng thành của con.

Lời giải chi tiết

- Niềm tin và hi vọng của cha mẹ là nền tảng vững chắc giúp con phát triển toàn diện cả về thể chất lẫn tâm hồn. Khi được sống trong tình yêu thương và sự kỳ vọng, con cái sẽ cảm nhận được giá trị của bản thân, thêm tự tin và mạnh mẽ trên hành trình trưởng thành. Chính sự động viên, khích lệ từ cha mẹ là nguồn động lực to lớn giúp con không ngừng cố gắng, nỗ lực vươn lên dù đối mặt với bao khó khăn, thử thách.

- Những hi vọng mà cha mẹ “gieo hạt” còn mang ý nghĩa như ngọn đèn soi sáng, định hướng cho con trong cuộc sống. Nhờ đó, con cái không chỉ trưởng thành về mặt tri thức mà còn hình thành nhân cách tốt đẹp, biết trân trọng những giá trị cuộc sống và lan tỏa yêu thương đến mọi người xung quanh...

Đoạn văn tham khảo:

Những niềm tin và hy vọng mà cha mẹ "gieo hạt" cho con cái chính là nền tảng vững chắc và là nguồn động lực to lớn giúp con trưởng thành. Khi được sống trong sự kỳ vọng tích cực và tình yêu thương vô bờ bến, con cái sẽ cảm nhận rõ nét giá trị của bản thân, từ đó có thêm sự tự tin, bản lĩnh để vượt qua mọi thử thách trong cuộc sống. Không chỉ vậy, những gửi gắm ấy còn như ngọn hải đăng soi sáng, định hướng cho hành trình hình thành nhân cách tốt đẹp và biết lan tỏa yêu thương của con. Vì vậy, sự thấu hiểu, động viên kịp thời từ đấng sinh thành chính là món quà vô giá nuôi dưỡng cả tâm hồn lẫn trí tuệ của mỗi đứa trẻ.

Giải thích:

Cũng như hạt giống cần được gieo trồng và chăm sóc để nảy mầm, ước mơ của con cần được nuôi dưỡng bằng tình yêu, niềm tin và sự động viên của cha mẹ. Khi cảm nhận được niềm tin ấy, người con có thêm sức mạnh để trưởng thành, biến những “giấc mơ xanh” thành những giá trị có ý nghĩa trong cuộc sống.