200+ đề đọc hiểu Văn 12 | Luyện đề đọc hiểu lớp 12

80+ Đề đọc hiểu Thơ - Luyện đề đọc hiểu Văn 12

Đọc hiểu Chuồn chuồn báo bão (Xuân Quỳnh) | Luyện đề đọc hiểu Văn 12

Lại gặp lại cánh chuồn chuồn ngày thơ bé Bay đan nhau dệt mảnh nắng cuối cùng

Câu hỏi

Đọc văn bản sau và thực hiện các yêu cầu:

Lại gặp lại cánh chuồn chuồn ngày thơ bé

Bay đan nhau dệt mảnh nắng cuối cùng

[...]

Gió heo may hôm nay về chăng

Mà chuồn chuồn bay về dăng dăng

Báo cơn bão phương nào thổi tới?

Đường về sẽ vắng nếu trời bão nổi

Cánh cửa nhà sập lại trước khi mưa

Con chim tìm tránh bão sẽ về xa

Con kiến nhỏ cũng ẩn mình trong tổ

Không còn trời xanh chỉ mưa và gió

Những dòng sông không nhà cửa miên man

Và mây, mây khắp chốn lang thang

Chặn bốn phía những cỏ cây tội nghiệp

Cho cơn lốc dữ tợn về bẻ nát

Trái Đất này sẽ nhấn chìm trong mưa

Không tìm đâu một chỗ nương nhờ!

Mong manh thế chịu làm sao nổi

Chuồn chuồn ơi báo làm chi bão tới

Trời bão lên rồi mày ở đâu?

(Trích Chuồn chuồn báo bão, Xuân Quỳnh, Thơ Xuân Quỳnh, Kiều Văn chủ biên, Nxb Đồng Nai, 1997)

Câu 1

Xác định chủ thể trữ tình trong đoạn trích.

Phương pháp giải

Xác định người trực tiếp bộc lộ cảm xúc, suy nghĩ trong đoạn thơ.

Lời giải chi tiết

Chủ thể trữ tình trong đoạn thơ là tác giả (nhà thơ Xuân Quỳnh)

Giải thích:

Đoạn thơ trực tiếp bộc lộ những cảm xúc, lo âu, xót xa của người viết trước cơn bão và sự mong manh của những sinh linh nhỏ bé, được thể hiện qua cách xưng hô, gọi đáp như “tôi”, “chuồn chuồn ơi”, “mày”.

Mở rộng

Nhân vật trữ tình (còn gọi là chủ thể trữ tình) là người trực tiếp bộc lộ rung động và tình cảm trong bài thơ trước một khung cảnh hoặc sự tình nào đó. Nhân vật trữ tình có mối liên hệ mật thiết với tác giả song không hoàn toàn đồng nhất với tác giả.

Link tham khảo: Thơ trữ tình là gì? Đặc điểm của thơ trữ tình

Câu 2

Chỉ ra một số hình ảnh, chi tiết trong đoạn trích miêu tả sự thay đổi của thiên nhiên, cảnh vật khi cơn bão sắp sửa đổ bộ.

Xem lời giải

Phương pháp giải

Tìm những từ ngữ, hình ảnh trực tiếp miêu tả sự biến đổi của thiên nhiên trước khi bão đến.

Lời giải chi tiết

Các hình ảnh, chi tiết miêu tả sự thay đổi của thiên nhiên, cảnh vật khi cơn bão sắp sửa đổ bộ là:

- “Gió heo may hôm nay về chăng”

- “Chuồn chuồn bay về dăng dăng”

- “Không còn trời xanh chỉ mưa và gió”

- “Những dòng sông không nhà cửa miên man”

- “Mây, mây khắp chốn lang thang”

- “Cho cơn lốc dữ tợn về bẻ nát”

Giải thích:

Các hình ảnh trên cho thấy thời tiết và cảnh vật chuyển từ trạng thái bình thường sang âm u, dữ dội: gió xuất hiện, chuồn chuồn bay dày, mây bao phủ, mưa gió và lốc xoáy kéo đến, báo hiệu một cơn bão lớn sắp xảy ra.

Mở rộng

- Từ ngữ thơ: Từ ngữ trong thơ có tính gợi hình, gợi cảm, đa nghĩa. Từ ngữ trong thơ thiên về khơi gợi, đòi hỏi người đọc phải chủ động liên tưởng, tưởng tượng để hiểu hết sự phong phú của ý thơ.

- Hình ảnh thơ: là các sự vật, hiện tượng, trạng thái đời sống được tái tạo một cách cụ thể, sống động bằng ngôn từ, khơi dậy cảm giác (đặc biệt là những ấn tượng thị giác) cũng như gợi ra những ý nghĩa tinh thần nhất định với người đọc.

Link tham khảo: Yếu tố trong thơ

Câu 3

Phân tích tác dụng của biện pháp tu từ nhân hoá qua những câu thơ sau:

"Và mây, mây khắp chốn lang thang

Chặn bốn phía những cỏ cây tội nghiệp"

Xem lời giải

Phương pháp giải

Chỉ ra từ ngữ nhân hóa và phân tích tác dụng trên hai phương diện: nội dung, cảm xúc và nghệ thuật.

Lời giải chi tiết

- Biện pháp tu từ nhân hóa “mây khắp chốn lang thang”, “những cỏ cây tội nghiệp”

- Tác dụng:

+ Cảnh vật như mang thân phận con người, gợi cảm giác bé nhỏ, đáng thương, bất lực trước sức mạnh của thiên nhiên.

+ Qua đó, tác giả nhấn mạnh sự khắc nghiệt của cơn bão và bộc lộ niềm xót xa, lo lắng trước biến động của đất trời.

+ Làm sự vật trở nên sinh động, tăng sức gợi hình gợi cảm cho câu thơ.

Giải thích:

“Lang thang”, “tội nghiệp” vốn là những từ thường dùng để miêu tả con người. Khi được dùng cho mây và cỏ cây, chúng khiến cảnh vật mang tâm trạng, thân phận như con người, từ đó tăng sức gợi hình, gợi cảm và làm nổi bật cảm giác bất an trước cơn bão

Mở rộng

Nhân hóa là gọi vật hoặc tả con vật, cây cối, đồ vật,… bằng những từ ngữ vốn được dùng để gọi hoặc tả con người làm cho thế giới loài vật, đồ vật, cây cối,… trở nên gần gũi với con người, đồng thời biểu thị được những suy nghĩ, tình cảm của con người.

Link tham khảo: Khái niệm nhân hóa

Câu 4

Theo anh/chị, hình ảnh những cánh chuồn chuồn trong đoạn trích mang ý nghĩa biểu tượng gì?

Xem lời giải

Phương pháp giải

Dựa vào hình ảnh chuồn chuồn trong toàn đoạn thơ và đặt nó trong mối quan hệ với cơn bão để xác định ý nghĩa biểu tượng.

Lời giải chi tiết

- Hình ảnh cánh chuồn chuồn mang ý nghĩa biểu tượng cho dấu hiệu báo trước những biến động của thiên nhiên, báo hiệu cơn bão sắp đến.

- Ngoài ra hình ảnh cánh chuồn chuồn còn gợi tả:

+ Sự nhạy cảm, tinh tế trước những đổi thay của đất trời.

+ Nỗi lo âu, dự cảm về những thử thách, bất trắc của cuộc sống.

+ Trong mạch cảm xúc bài thơ, đó còn là một lời nhắc về thân phận mong manh của con người và cảnh vật trước sức mạnh dữ dội của tự nhiên.

Giải thích:

Chuồn chuồn xuất hiện và bay “dăng dăng” khi bão sắp đến, nên trở thành dấu hiệu dự báo thiên tai. Nhưng đến cuối đoạn thơ, nhà thơ lại lo lắng “mày ở đâu?”, khiến hình ảnh chuồn chuồn vượt khỏi ý nghĩa tả thực, trở thành hình ảnh gợi về những sinh linh nhỏ bé, dễ bị tổn thương khi giông bão ập đến.

Mở rộng

Nghĩa hàm ẩn là phần thông báo không được thể hiện trực tiếp bằng từ ngữ trong câu mà được suy ra từ câu chữ và ngữ cảnh. Đây là loại nghĩa mà người nói, người viết thật sự muốn đề cập đến

Link tham khảo: Khái niệm nghĩa hàm ẩn

Câu 5

Anh/chị hiểu như thế nào về hai câu thơ cuối của đoạn trích? (Trình bày khoảng 5-7 dòng)

Xem lời giải

Phương pháp giải

Giải thích ý nghĩa hình ảnh, lời gọi ở hai câu thơ cuối; từ đó khái quát cảm xúc và thông điệp của nhà thơ.

Lời giải chi tiết

- Hai câu thơ cuối: "Chuồn chuồn ơi báo làm chi bão tới / Trời bão lên rồi mày ở đâu?" chứa đựng nhiều tầng ý nghĩa sâu sắc, thể hiện niềm trắc ẩn và suy tư của tác giả:

+ Sự lo âu và xót xa cho những kiếp sống nhỏ bé.

+ Lời nhắc nhở về thân phận con người.

Đoạn văn tham khảo:

Hai câu thơ cuối thể hiện niềm xót thương của Xuân Quỳnh dành cho kiếp sống nhỏ bé và lời chiêm nghiệm về thân phận con người trước biến động cuộc đời. Tiếng gọi “Chuồn chuồn ơi” vang lên đầy tha thiết, lo âu cho số phận của sinh linh mỏng manh dù có khả năng báo trước giông bão nhưng lại chẳng có nơi nương náu khi thiên tai thực sự ập đến. Qua đó, nhà thơ gửi gắm triết lý nhân sinh: trước những thử thách khốc liệt của cuộc đời, con người dù nhạy cảm đến đâu cũng trở nên nhỏ bé, dễ bị tổn thương và luôn khát khao tìm kiếm một chốn bình yên để chở che, tựa dựa.

Giải thích:

Câu hỏi “báo làm chi bão tới” cho thấy sự xót xa, bởi chuồn chuồn có thể báo trước bão nhưng lại không thể ngăn được bão. Câu hỏi “mày ở đâu?” thể hiện sự lo lắng cho một sinh linh nhỏ bé khi cơn bão đã thực sự đến. Đặt trong toàn đoạn thơ, hình ảnh chuồn chuồn vì thế gợi những sự sống mong manh, luôn cần một nơi nương náu trước giông bão.