Bài 2: Khúc hát ru những em bé lớn trên lưng mẹ trang 13 SGK Tiếng Việt lớp 5 tập 2 Kết nối tri thức

Khởi động

Trả lời câu hỏi khởi động trang 13 SGK Tiếng Việt 5 Kết nối tri thức

Nêu nội dung mỗi bức tranh dưới đây. Theo em, những bức tranh đó thể hiện điều gì?

Phương pháp giải:

Em quan sát kĩ các bức tranh để trả lời câu hỏi.

Lời giải chi tiết:

Cách 1

- Tranh 1: Người mẹ bế con trên tay. Ánh mắt của người mẹ nhìn con đầy âu yếm.

- Tranh 2: Người mẹ đang đưa con đi học. Cậu bé ngồi sau lưng mẹ.

- Tranh 3: Con trai đang chăm chú học bài. Mẹ mang nước cho con uống.

- Tranh 4: Chàng trai tay cầm bằng cử nhân, người mẹ đứng cạnh con. Khuôn mặt của mẹ rạng ngời niềm tự hào, hạnh phúc.

- Những bức tranh thể hiện một câu chuyện kể về người mẹ, về những yêu thương, chăm sóc của mẹ dành cho con cái.

Nội dung bài đọc

Bài đọc

KHÚC HÁT RU NHỮNG EM BÉ LỚN TRÊN LƯNG MẸ

(Trích)

Em cu Tai ngủ trên lưng mẹ ơi

Em ngủ cho ngoan đừng rời lưng mẹ

Mẹ giã gạo mẹ nuôi bộ đội

Nhịp chày nghiêng giấc ngủ em nghiêng

Mồ hôi mẹ rơi má em nóng hổi

Vai mẹ gầy nhấp nhô làm gối

Lưng đưa nôi và tim hát thành lời:

– Ngủ ngoan a-kay ơi, ngủ ngoan a-kay hỡi

Mẹ thương a-kay, mẹ thương bộ đội

Con mơ cho mẹ hạt gạo trắng ngần

Mai sau con lớn vung chày lún sân...

Em cu Tai ngủ trên lưng mẹ ơi

Em ngủ cho ngoan đừng rời lưng mẹ

Mẹ đang tỉa bắp trên núi Ka-lưi

Lưng núi thì to mà lưng mẹ nhỏ

Em ngủ ngoan em đừng làm mẹ mỏi

Mặt trời của bắp thì nằm trên đồi

Mặt trời của mẹ, em nằm trên lưng

– Ngủ ngoan a-kay ơi, ngủ ngoan a-kay hỡi...

                                                                 (Nguyễn Khoa Điềm)

Từ ngữ:

- A-kay (tiếng dân tộc Tà-ôi): con

- Núi Ka-lưi: một ngọn núi ở phía tây Thừa Thiên Huế và Quảng Trị.

Câu 1

Trả lời câu hỏi 1 trang 14 SGK Tiếng Việt 5 Kết nối tri thức

Bài thơ như lời ru ngọt ngào của người mẹ dành cho con. Những từ ngữ nào cho em biết điều đó?

Phương pháp giải:

Em đọc kĩ bài thơ để tìm câu trả lời.

Lời giải chi tiết:

Những từ ngữ cho em biết điều đó: Em cu Tai ngủ trên lưng mẹ ơi, Ngủ ngoan a-kay ơi, ngủ ngoan a-kay hỡi.

Câu 2

Trả lời câu hỏi 2 trang 14 SGK Tiếng Việt 5 Kết nối tri thức

Người mẹ làm những công việc gì? Những công việc đó có ý nghĩa như thế nào?

Phương pháp giải:

Em đọc kĩ bài thơ để tìm câu trả lời.

Lời giải chi tiết:

- Người mẹ làm những công việc: chăm sóc con nhỏ, giã gạo nuôi bộ đội, tỉa bắp trên núi Ka-lưi.

- Ý nghĩa: Người mẹ Tà-ôi không chỉ nuôi con khôn lớn mà còn tham gia vào công việc sản xuất, xây dựng bản làng. Người mẹ ấy đã đóng góp công sức của mình vào công cuộc kháng chiến giải phóng dân tộc bằng những công việc nhỏ bé, thầm lặng.

Câu 3

Trả lời câu hỏi 3 trang 14 SGK Tiếng Việt 5 Kết nối tri thức

Những mong ước gì của người mẹ được gửi gắm trong lời ru ở khổ thơ thứ hai?

Phương pháp giải:

Em đọc kĩ khổ thơ thứ hai của bài thơ để tìm câu trả lời.

Lời giải chi tiết:

- Người mẹ gửi gắm vào lời ru con ước mơ về cuộc sống no đủ, sung túc. Con mang vào giấc ngủ ước mơ bình dị của người mẹ: dân làng có cuộc sống ấm no, bình yên, hạnh phúc. 

- Người mẹ gửi gắm niềm tin, ước mơ về tương lai của em cu Tai qua hình ảnh “vung chày lún sân”. Mẹ mong ước mai sau con sẽ khôn lớn, trở thành chàng trai mạnh khoẻ, tài giỏi.

Câu 4

Trả lời câu hỏi 4 trang 14 SGK Tiếng Việt 5 Kết nối tri thức

Em hiểu thế nào về hai dòng thơ "Mặt trời của bắp thì nằm trên đồi/ Mặt trời của mẹ, em nằm trên lưng"?

Phương pháp giải:

Em đọc kĩ hai dòng thơ, suy nghĩ và trả lời câu hỏi.

Lời giải chi tiết:

Từ “mặt trời” trong dòng thơ thứ hai được dùng với nghĩa chuyển. Với người mẹ, em cu Tai cũng giống như mặt trời. Nếu trong vũ trụ, mặt trời là nguồn năng lượng mang lại ánh sáng, sự sống cho muôn loài thì với người mẹ, em cu Tai cũng giống như mặt trời. Em mang đến cho mẹ nguồn động viên tinh thần để mẹ vượt qua khó khăn trong cuộc sống.

Câu 5

Trả lời câu hỏi 5 trang 14 SGK Tiếng Việt 5 Kết nối tri thức

Nêu chủ đề của bài thơ.

* Học thuộc lòng bài thơ.

Phương pháp giải:

Em suy nghĩ và trả lời câu hỏi.

Lời giải chi tiết:

Bài thơ ca ngợi tình yêu thương con sâu sắc gắn với tình yêu đất nước của những người mẹ Tà-ôi.

Vận dụng Câu 1

Trả lời câu hỏi 1 vận dụng trang 14 SGK Tiếng Việt 5 Kết nối tri thức

Trong đoạn thơ dưới đây, những từ nào được dùng để xưng hô?

– Ngủ ngoan a-kay ơi, ngủ ngoan a-kay hỡi

Mẹ thương a-kay, mẹ thương bộ đội

Con mơ cho mẹ hạt gạo trắng ngần

Mai sau con lớn vung chày lún sân...

Phương pháp giải:

Em đọc kĩ đoạn thơ để trả lời câu hỏi.

Lời giải chi tiết:

Trong đoạn thơ, những từ được dùng để xưng hô là: a-kay, mẹ, con.

Vận dụng Câu 2

Trả lời câu hỏi 2 vận dụng trang 14 SGK Tiếng Việt 5 Kết nối tri thức

Viết 2 – 3 câu về người mẹ trong bài thơ Khúc hát ru những em bé lớn trên lưng mẹ, trong đó có sử dụng ít nhất một câu đơn và một câu ghép.

Phương pháp giải:

Em suy nghĩ và viết câu phù hợp.

Lời giải chi tiết:

Mẹ là người sinh ra a-kay, mang a-kay đến với cuộc đời tươi đẹp này. Dù mẹ lao động rất vất vả nhưng mẹ vẫn rất quan tâm, chăm lo cho a-kay.