Soạn bài Cái bóng trên tường SGK Ngữ văn 9 tập 2 Chân trời sáng tạo

Xung đột: Người chồng ít học không rõ căn nguyên đã nghi ngờ và kết tội cho vợ là ngoại tình và người vợ đã chết để bảo vệ danh dự của mình

- Một số dấu hiệu cho thấy văn bản trên mang đặc điểm của thể loại bi kịch:

+ Nhân vật: Người chồng, người vợ, đứa con

+ Lời thoại kịch: Đối thoại

+ Xung đột: Lòng tin yêu của người vợ >< người chồng ít học, đa nghi.

Đặc điểm của thể loại bi kịch:

- Nhân vật kịch: người chồng, đứa con, người vợ

- Lời thoại kịch: đối thoại

- Hành động kịch

- Xung đột kịch: lòng tin yêu của người vợ với người chồng ít học, đa nghi.

- Tóm tắt:

+ Chuyện kể về cuộc đời và cái chết thương tâm của nàng Vũ Nương. Khi chồng đi lính, ở nhà, Vũ Nương hết lòng chăm lo cho mẹ chồng, con thơ và cáng đáng chuyện gia đình.

+ Khi chồng trở về, vì nghe lời ngây thơ của con trẻ, lại đa nghi, đã nghi oan cho Vũ Nương, nàng không thể giải thích cho chồng hiểu nên đã nhảy xuống sông tự vẫn để minh chứng cho sự thủy chung của mình.

+ Trương Sinh đêm ru con đi ngủ đã phát hiện ra sự thật, bèn làm cỗ cúng Vũ Nương. Vũ Nương chăng chối biến mất.

* Xung đột: Khi Trương Sinh về, nghe theo lời nói non trẻ của đứa con mà nghi ngờ vợ mình thất tiết, đuổi đánh vợ ra khỏi nhà.

– Tóm tắt cốt truyện kịch: Người chồng, sau khi từng đi lính ở biên ải, tưởng là đã chết, bỗng nhiên trở về và gặp lại vợ con. Trong lúc đi thăm mộ mẹ, anh nghe con nói về một người bố khác vẫn thường xuyên đến với hai mẹ con. Nghĩ rằng vợ mình đã phản bội, anh đuổi vợ ra khỏi nhà. Người vợ nhảy xuống sông tự tử. Khi biết được sự thật, người chồng hối hận vì đã đối xử tệ với vợ. Đêm đến, khi anh thắp đèn lên, đứa con chỉ lên bóng của anh trên tường và nói đó mới chính là cha nó. Lúc này, người chồng mới hiểu ra rằng vợ mình vẫn luôn chung thuỷ, vì anh mà chịu đựng mọi khổ nhục. Thương xót vợ, người chồng ngã vật xuống và bất tỉnh. Trong cơn mê man, anh trông thấy bóng vợ an ủi mình, nói rằng nàng vẫn luôn ở bên anh qua cái bóng trên tường mỗi khi anh thắp đèn.

– Xung đột của vở kịch Cái bóng trên tường là xung đột giữa thói ghen tuông hồ đồ của người chồng với lòng thuỷ chung của người vợ. Đây là kiểu xung đột giữa cái cao cả với cái thấp kém, tạo nên bi kịch của tác phẩm.

- Cốt truyện: Người chồng đi lính trở về. Lúc ra thăm mộ mẹ, nghe tiếng đứa con nói về bố khác, đêm nào cũng đến với hai mẹ con. Vốn tính đa nghi, nên cho rằng vợ mình thay lòng đổi dạ. Người vợ biết không thể giải thích cho chồng hiểu nên đã nhảy xuống sông tự vẫn để minh chứng cho sự thủy chung của mình. Người chồng đêm ru con đi ngủ đã phát hiện ra sự thật, bèn làm cỗ cúng vợ. Người chồng vô cùng ân hận nhưng đã quá muộn.

- Xung đột: giữa lòng tin yêu và sự nghi ngờ.

- Người chồng: vô tâm, không phân biệt đúng sai đuổi vợ ra khỏi nhà. Sau khi Vũ Nương bị đuổi ra khỏi nhà thì có thái độ lạnh nhạt, dửng dưng nhưng đêm về lại khấn cho Vũ Nương siêu thoát.

- Người vợ: hiền hậu, thuỷ chung, có tấm lòng nhân hậu, tha thứ cho chồng.

- Nguyên nhân người chồng thay đổi thái độ với vợ: biết người sai là mình

- Thái độ, cách ứng xử của nhân vật người chồng và nhân vật người vợ:

+ Người chồng: không phân biệt đúng sai đuổi vợ ra khỏi nhà, vô tâm và tàn nhẫn.

+ Người vợ: hiền hậu, thuỷ chung, có tấm lòng nhân hậu, tha thứ cho chồng.

- Chồng thay đổi thái độ với vợ vì nhận ra bản thân đã nghi oan cho vợ, hiểu được nguyên nhân câu chuyện và chính mình là người gián tiếp hại vợ mình.

Hình ảnh “cái bóng trên tường” là một hình ảnh ẩn dụ giàu sức gợi cảm, góp phần làm nên thành công cho tác phẩm. Nó gợi cảm giác u ám, ám ảnh, day dứt, không thể nào quên, đồng thời thể hiện nỗi buồn, sự bất lực trước thực tế phũ phàng

- Về nghĩa đen: "cái bóng trên tường" chỉ bóng dáng của con người hắt lên tường bởi ánh đèn.

- Nghĩa ẩn dụ:

+ Thứ nhất, "cái bóng trên tường" có thể biểu trưng cho sự ngộ nhận, hiểu lầm và đánh giá sai lầm của người chồng về vợ mình. Những bóng dáng ảo ảnh này đã dẫn đến những hành động hồ đồ, ghen tuông mù quáng, gây ra những hậu quả bi thương.

+ Thứ hai, "cái bóng trên tường" có thể được xem là hình ảnh thân thiết, đầm ấm của người vợ, người mẹ. Dù đã ra đi, nàng vẫn hiện diện bên chồng, an ủi và tiếp thêm sức sống cho chồng. Đây là biểu tượng của lòng thương yêu, độ lượng và sự tha thứ, cao cả.

Ý nghĩa hình ảnh “cái bóng trên tường”:

- Nguyên nhân dẫn đến sự nghi ngờ của người chồng, cái chết của người vợ, gợi cảm giác ám ảnh, day dứt, không thể nào quên.

- Thể hiện nỗi buồn, sự bất lực trước thực tế phũ phàng, vợ sẽ luôn bên cạnh người chồng, nhưng chỉ là cái bóng.

- Cốt truyện: có sự thay đổi, ít yếu tố li kì, kì ảo hơn và tập trung sâu hơn vào nội tâm nhân vật chính

- Nhân vật:  rút gọn, làm nổi bật 2 nhân vật chính

=> Có sự khác biệt bởi 2 thể loại là khác nhau

- Sự khác biệt về cốt truyện, nhân vật trong kịch bản trên đây so với Chuyện người con gái Nam Xương (Nguyễn Dữ, xem Bài 4):

- Có sự khác biệt này là do văn bản Cái bóng trên tường là văn bản kịch, còn văn bản Chuyện người con gái Nam Xương là truyện truyền kì.

- Sự khác biệt về cốt truyện, nhân vật trong kịch bản:

- Cốt truyện: thay đổi, ít yếu tố kì ảo hoang đường hơn và tập trung sâu hơn vào lời thoại, hành động, nội tâm nhân vật chính.

- Nhân vật: tập trung hai nhân vật chính là người chồng, người vợ

- Chủ đề: tình yêu gia đình.

- Thông điệp: Hãy trân trọng, tin tưởng những người xung quanh mình.

- Chủ đề: Lên án sự hồ đồ, thói ghen tuông dẫn đến bi kịch gia đình.

- Thông điệp: Cần cẩn trọng khi nhìn nhận, xét đoán người khác đồng thời hãy sống độ lượng và biết tha thứ.

Chủ đề: sự hồ đồ dẫn đến kết thúc đáng thương, hậu quả đáng tiếc trong cuộc sống gia đình

Thông điệp: cẩn trọng khi nhận xét, phán xét người khác, biết sống bao dung và vị tha.