200+ đề đọc hiểu Văn 10 | Luyện đề đọc hiểu lớp 10

80+ Đề đọc hiểu Thơ 7 chữ, 8 chữ - Luyện đề đọc hiểu Vă..

Đọc hiểu Xúc cảnh (Nguyễn Đình Chiểu) | Luyện đề đọc hiểu Văn 10

Hoa cỏ ngùi ngùi ngóng gió đông, Chúa Xuân đâu hỡi có hay không?

Câu hỏi

Đọc văn bản sau và thực hiện các yêu cầu:

XÚC CẢNH

Nguyễn Đình Chiểu

Hoa cỏ ngùi ngùi ngóng gió đông

Chúa xuân đâu hỡi, có hay không?

Mây giăng ải bắc trông tin nhạn,

Ngày xế non nam bật tiếng hồng.

Bờ cõi xưa đà chia đất khác,

Nắng sương nay há đội trời chung.

Chừng nào thánh đế ân soi thấu,

Một trận mưa nhuần rửa núi sông.

( Nguyễn Đình Chiểu,Trích Thơ văn Nguyễn Đình Chiểu,NXB Văn học, 1971 )

Câu 1

Xác định thể thơ của văn bản.

Phương pháp giải

- Đọc kĩ nội dung văn bản.

- Vận dụng kiến thức đã học về các thể thơ.

Lời giải chi tiết

Thể thơ: Thất ngôn bát cú Đường luật.

Mở rộng

Giải thích:

- Về bố cục: Bài thơ thất ngôn bát cú gồm bốn cặp câu thơ, thường tương ứng với bốn phần: để (triển khai ý ẩn chứa trong nhan đề), thực (nói rõ các khía cạnh chính của đối tượng được bài thơ đề cập), luận (luận giải, mở rộng suy nghĩ về đối tượng), kết (thâu tóm tinh thần của cả bài, có thể kết hợp mở ra những ý tưởng mới). Khi đọc hiểu, cũng có thể vận dụng cách chia bố cục bài thơ thành hai phần: bốn câu đầu, bốn câu cuối hoặc sáu câu đầu, hai câu cuối.

- Về luật bằng trắc và niêm: Bài thơ phải sắp xếp thanh bằng, thanh trắc trong từng câu và cả bài theo quy định chặt chẽ. Quy định này được tính từ chữ thứ 2 của câu thứ nhất: Nếu chữ này là thanh bằng thì bài thơ thuộc luật bằng, là thanh trắc thi bài thơ thuộc luật trắc. Để đảm bảo sự hài hoà, cân bằng, trong mỗi câu, các thanh bằng, trắc đan xen nhau (bắt buộc ở chữ thứ 2, 4, 6) và trong mỗi cặp câu (còn gọi là liên), các thanh bằng, trắc phải ngược nhau. Về niêm, hai liên thơ liền nhau được “dính” theo nguyên tắc: Chữ thứ 2 của câu chắn thuộc liên trên phải cùng thanh với chữ thứ 2 của câu lẻ thuộc liên dưới.

- Về vần và nhịp: Bài thơ thất ngôn bát cú chỉ gieo một vẫn là vần bằng ở chữ cuối các câu 1, 2, 4, 6, 8; riêng vẫn của câu thứ nhất có thể linh hoạt. Câu thơ trong bài thất ngôn bát cú thường ngắt theo nhịp 4/3.

- Về đối: Bài thơ thất ngôn bát cú chủ yếu sử dụng phép đối ở hai câu thực và hai câu luận.

Link tham khảo: Thơ thất ngôn bát cú

Câu 2

Nêu chủ đề của văn bản.

Xem lời giải

Phương pháp giải

- Đọc kĩ nội dung đoạn thơ.

- Chỉ ra chủ đề của đoạn thơ.

Lời giải chi tiết

Chủ đề của văn bản: tâm trạng buồn đau của tác giả khi quê hương rơi vào tay giặc; đồng thời thể hiện lòng căm thù giặc sâu sắc, cả lời nhắn gửi triều đình niềm hi vọng lẫn oán trách, mong ước đuổi giặc ra khỏi bờ cõi.

Mở rộng

Giải thích:

- Chủ đề là vấn đề chính hoặc ý tưởng trung tâm mà một tác phẩm văn học, nghệ thuật, hoặc bài viết muốn truyền tải đến người đọc hoặc người xem.

- Chủ đề thường phản ánh những suy nghĩ, cảm xúc, và quan điểm của tác giả về một vấn đề cụ thể trong cuộc sống hoặc xã hội.

- Để xác định chủ đề, thường phải trả lời câu hỏi: Vấn đề cơ bản mà tác phẩm nêu lên là gì? Cần phải hiểu rõ nội dung mới xác định đúng chủ đề của bài.

Link tham khảo: Chủ đề và cách xác định chủ đề

Câu 3

Chỉ ra và nu tác dụng của biện pháp tu từ được tác giả sử dụng trong câu thơ: Hoa cỏ ngùi ngùi ngóng gió đông.

Xem lời giải

Phương pháp giải

- Chỉ ra biện pháp tu từ.

- Nêu hiệu quả nghệ thuật.

Lời giải chi tiết

- Biện pháp tu từ: Ẩn dụ hoa cỏ, gió đông, nhân hóa ngóng

- Tác dụng:

+ Nhấn mạnh tâm trạng của hoa cỏ hướng về mùa xuân; lòng người đau đáu mong tin tốt lành.

+ Tăng sức gợi hình, gợi cảm; tăng hiệu quả biểu đạt cho câu thơ.

Mở rộng

Giải thích:

- Ẩn dụ là một biện pháp tu từ mà ở đó có các sự vật và hiện tượng được nhắc đến qua việc gọi tên sự vật hiện tượng khác mà ở đó có những nét tương đối giống nhau.

- Ẩn dụ được phân thành 4 loại, hay còn gọi là 4 hình thức:

+ Ẩn dụ hình thức: nhằm mục đích là “dấu” đi một phần ý nghĩa mà không phải ai cũng biết.

+ Ẩn dụ phẩm chất: thay thế phẩm chất của sự vật, hiện tượng này có nét tương đồng với phẩm chất của sự vật, hiện tượng khác.

+ Ẩn dụ chuyển đổi cảm giác: là cách thức nhận biết sự vật, hiện tượng bằng giác quan này nhưng khi miêu tả lại mang tính chất, đặc điểm của sự vật lại bằng cách sử dụng từ ngữ cho giác quan khác.

+ Ẩn dụ cách thức: là loại ẩn dụ có nhiều cách để thể hiện một vấn đề. Vì thế, người diễn đạt sẽ đưa hàm ý vào câu nói.

Link tham khảo: Ẩn dụ là gì? Đặc điểm của ẩn dụ

Nhân hóa là gọi vật hoặc tả con vật, cây cối, đồ vật,… bằng những từ ngữ vốn được dùng để gọi hoặc tả con người làm cho thế giới loài vật, đồ vật, cây cối,… trở nên gần gũi với con người, đồng thời biểu thị được những suy nghĩ, tình cảm của con người.

Link tham khảo: Khái niệm nhân hóa

Câu 4

Câu thơ Chúa xuân đâu hỡi có hay không? gợi lên điều gì?

Xem lời giải

Câu 5

Qua văn bản, anh (chị) rút ra bài học, thông điệp gì?

Xem lời giải

Phương pháp giải

- Liên hệ nội dung văn bản.

- Rút ra bài học, thông điệp ý nghĩa.

Lời giải chi tiết

- Tình yêu quê hương, đất nước.

- Có ý thức trách nhiệm xây dựng quê hương, đất nước

.…

Đoạn văn tham khảo:

Qua bài thơ Xúc cảnh của Nguyễn Đình Chiểu, bài học và thông điệp sâu sắc nhất mà em rút ra được chính là tình yêu quê hương, đất nước tha thiết gắn liền với ý thức trách nhiệm của mỗi cá nhân đối với tổ quốc. Bài thơ thể hiện nỗi đau đớn, xót xa trước cảnh đất nước bị xâm lược và lòng khao khát hòa bình, độc lập dân tộc. Từ tâm sự của nhà thơ, thế hệ hôm nay nhận thức sâu sắc rằng tình yêu đất nước không chỉ dừng lại ở cảm xúc tự hào hay niềm xót thương, mà phải biến thành hành động cụ thể. Trong thời bình, mỗi người cần nâng cao ý thức trách nhiệm, nỗ lực học tập, rèn luyện bản thân và cống hiến sức trẻ để xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp, đồng thời sẵn sàng bảo vệ chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của dân tộc trước mọi thách thức.

Mở rộng

Giải thích:

Thông điệp (của văn bản) là ý tưởng quan trọng nhất, là bài học, cách ứng xử mà tác giả muốn gửi đến người đọc.

Link tham khảo: Thông điệp là gì?