Đề thi giữa kì 2 Văn 9 - Đề số 6

Đề thi

I. ĐỌC HIẾU (4,0 điểm): Đọc văn bản sau.

MẸ VÀ CÁNH ĐỒNG

(Trích “Mẹ và cánh đồng”, Trần Văn Lợi [2/, in trong tập Miền gió cát, NXB Thanh Niên, 2000)

Thực hiện các yêu cầu:

Câu 1 (0,5 điểm). Văn bản trên được viết theo thể thơ nào?

Câu 2 (0,5 điểm). Những hình ảnh, từ ngữ gợi lên sự vất vả, tảo tần của “mẹ” trong khổ thơ (1).

Câu 3 (0,5 điểm). Chỉ ra biện pháp tu từ được sử dụng trong hai dòng thơ sau:

Đám lá lúa cứa nóng bừng da mặt

Ngọn cỏ gừng đâm nhói những bước chân

Câu 4 (1,0 điểm). Em hiểu như thế nào về nội dung của hai dòng thơ sau:

Khi tôi vun trồng xanh những ước mơ

Mẹ gánh mùa đông xuống đồng chiêm mặn

Câu 5 (1,0 điểm). Từ suy ngẫm của tác giả “Và tôi như hạt thóc vàng bé nhỏ - Mẹ đã gieo hi vọng ở trên đồng”, em hãy bày tỏ suy nghĩ về ý nghĩa của những niềm tin, hi vọng mà cha mẹ “ươm mầm” cho con cái trên hành trình trưởng thành.

II. VIẾT (6,0 điểm)

Câu 1 (2,0 điểm).

Viết đoạn văn (khoảng 200 chữ) trình bày cảm nhận của em về vẻ đẹp của hai khổ thơ 2, 3 của đoạn trích trong phần Đọc hiểu.

Câu 2 (4,0 điểm).

Peter Marshell viết: “Khi chúng ta mong ước một cuộc đời không nghịch cảnh, thì hãy nhớ rằng cây sồi trở lên mạnh mẽ trong gió ngược và kim cương hình thành dưới áp lực”.

Hãy viết một bài văn nghị luận (khoảng 500 chữ) trình bày suy nghĩ của em về vấn đề: Là một người trẻ tuổi, em nghĩ làm thế nào để bản thân biết cách đối mặt và vượt qua thử thách trong cuộc sống?

Đáp án

Phần I.

Câu 1.

Phương pháp:

Dựa vào đặc trưng thể loại

Cách giải:

Thể thơ: 8 chữ

Câu 2.

Phương pháp:

Đọc và xác định những hình ảnh

Cách giải:

Những hình ảnh, từ ngữ gợi lên sự vất vả, tảo tần của “mẹ”:

Mẹ gánh mùa đông xuống đồng chiêm mặn
Lội dòng sông tát ánh trăng chống hạn
Cây lúa gầy nhễ nhại giọt phù sa

Câu 3.

Phương pháp:

Vận dụng kiến thức đã học về biện pháp nhân hoá

Cách giải:

- Hai dòng thơ trên sử dụng biện pháp tu từ nhân hóa, khi lá lúa được gán hành động “cứa” và ngọn cỏ gừng “đâm” như những sinh thể có hành động, cảm giác.

- Tác dụng:

+ Biện pháp nhân hóa khắc họa sinh động sự khắc nghiệt của thiên nhiên và sự gian khổ, vất vả của mẹ. Hai động từ “cứa” và “đâm” đã biến lá lúa và ngọn cỏ gừng trở thành những “lưỡi dao” sắc nhọn của thiên nhiên. Hình ảnh ấy làm nổi bật sự khắc nghiệt của đồng ruộng trong mùa nắng hạn. Đồng thời, nó cũng khắc sâu vào tâm trí người đọc hình ảnh người mẹ tần tảo, chấp nhận mọi gian khổ để kiên cường bám trụ trên mảnh đất quê hương.

- Tăng tính gợi hình, gợi cảm cho câu thơ, tạo nên hình ảnh vừa chân thực vừa giàu sức biểu cảm, giúp lời thơ trở nên sinh động và ám ảnh hơn trong lòng người đọc.

Câu 4.

Phương pháp:

Giải nghĩa từng hình ảnh → “tôi vun trồng ước mơ” (khát vọng tuổi trẻ), “mẹ gánh mùa đông” (gian lao, nhọc nhằn) → khái quát nội dung, ý nghĩa.

Cách giải:

- “Tôi” – thế hệ con trẻ, đang ấp ủ ước mơ, khát vọng.

- “Mẹ” – lặng lẽ hi sinh, gánh vác gian khổ nơi đồng ruộng.

=> Ý nghĩa: Trong khi con được sống, được mơ ước, được hưởng thụ, thì mẹ lại gánh vác mọi nhọc nhằn để nuôi con trưởng thành. Hình ảnh đối lập này tôn lên sự hi sinh thầm lặng, cao cả của mẹ.

Câu 5.

Phương pháp:

Dựa vào hai dòng thơ gợi ý → mở rộng thành nghị luận xã hội: nêu ý nghĩa của niềm tin, hi vọng cha mẹ gieo cho con; lí giải; dẫn chứng; rút ra bài học.

Cách giải:

Niềm tin và hi vọng cha mẹ gieo vào con cái có ý nghĩa vô cùng to lớn. Đó là hành trang tinh thần, giúp con thêm mạnh mẽ, tự tin trên hành trình trưởng thành. Cha mẹ luôn mong con hạnh phúc, thành đạt nên sẵn sàng hi sinh, vun đắp từng ước mơ cho con. Khi được tiếp sức bởi niềm tin ấy, con sẽ có động lực vượt qua khó khăn, thử thách. Tuy nhiên, nếu con ỷ lại mà không cố gắng thì hi vọng ấy sẽ trở nên vô nghĩa. Vì vậy, mỗi người cần biến sự kì vọng của cha mẹ thành nỗ lực và hành động cụ thể. Niềm tin của cha mẹ chính là ánh sáng dẫn đường để con vươn tới tương lai tốt đẹp.

Phần II.

Câu 1.

Phương pháp:

1. Mở đoạn:

- Giới thiệu tác giả Trần Văn Lợi và đoạn thơ Mẹ và cánh đồng.

- Dẫn vào hai khổ thơ (2), (3) – khắc họa vẻ đẹp của người mẹ nơi ruộng đồng.

2. Thân đoạn:

- Luận điểm 1: Vẻ đẹp của mẹ qua khổ thơ (2)

+ Mẹ đi qua tuổi xuân, gửi trọn thanh xuân cho cánh đồng, cho mùa vụ.

+ Tuổi của mẹ được tính bằng “hai lần gặt hái”, bằng những vất vả mưa nắng.
→ Gợi vẻ đẹp hi sinh, tảo tần, gắn bó với ruộng đồng và con cái.

- Luận điểm 2: Vẻ đẹp của mẹ qua khổ thơ (3)

+ Dấu tay mẹ in khắp thửa ruộng – biểu tượng cho sự lao động cần mẫn.

+ Mẹ lo toan giáp hạt, giữ hạt giống, cất vào chum sành để truyền lại ấm no.
→ Vẻ đẹp của sự chắt chiu, tiết kiệm, lo lắng cho cuộc sống hôm nay và mai sau.

3. Kết đoạn:

- Hai khổ thơ khắc họa hình ảnh người mẹ nông dân Việt Nam giàu hi sinh, nhọc nhằn nhưng bền bỉ, giàu tình thương.

- Gợi cho người đọc tình yêu thương, sự biết ơn sâu nặng với mẹ.

Cách giải:

Trong bài thơ Mẹ và cánh đồng của Trần Văn Lợi, hai khổ thơ (2) và (3) đã khắc họa thật xúc động vẻ đẹp của người mẹ gắn bó cả đời với ruộng đồng. Ở khổ (2), tác giả gợi nhớ một “thời xuân sắc mẹ đi qua” để đổi lấy “cánh đồng xanh bao thì con gái”. Tuổi xuân của mẹ không được tính bằng năm tháng như bao người khác mà bằng “hai lần gặt hái”, bằng những nhọc nhằn “nắng hạn lại mưa giông”. Hình ảnh thơ mộc mạc nhưng chan chứa ý nghĩa: mẹ đã gửi trọn tuổi trẻ của mình cho đất đai, mùa màng và nuôi dưỡng con cái. Sang khổ (3), vẻ đẹp tần tảo của mẹ hiện lên qua “dấu tay khắp thửa ruộng xứ đồng”, qua nỗi lo giáp hạt và sự chắt chiu dành dụm hạt giống trong “cái chum sành truyền lại sự ấm no”. Tất cả làm nổi bật đức hi sinh, sự cần mẫn và tấm lòng lo toan cho cả hiện tại lẫn tương lai. Hai khổ thơ giản dị mà lay động, gợi cho ta nhớ đến hình ảnh bao người mẹ nông dân Việt Nam đã sống một đời lặng lẽ, lam lũ nhưng giàu tình thương. Đọc những câu thơ, ta càng thêm yêu quý và biết ơn mẹ, người đã hi sinh tất cả để con có một cuộc sống đủ đầy và hạnh phúc.

Câu 2.

Phương pháp:

1. Mở bài

- Dẫn câu nói của Peter Marshall.

- Nêu vấn đề: Người trẻ cần biết cách đối mặt và vượt qua thử thách trong cuộc sống.

2. Thân bài

a. Giải thích:

- Thử thách, nghịch cảnh = khó khăn, trở ngại trong học tập, công việc, cuộc sống.

- Ý nghĩa: là cơ hội rèn luyện bản lĩnh, nghị lực, ý chí con người.

b. Bàn luận:

- Người trẻ cần:

+ Giữ tinh thần lạc quan để không bị khuất phục.

+ Có ý chí kiên trì, bền bỉ, không bỏ cuộc trước thất bại.

+ Xác định mục tiêu, trang bị kiến thức, kĩ năng để vượt qua.

- Dẫn chứng: Nick Vujicic, những tấm gương vượt khó học tập, lập nghiệp.

c. Phản đề:

- Phê phán lối sống buông xuôi, trốn tránh, dễ nản lòng trước khó khăn.

d. Bài học nhận thức – hành động:

Cần dám đương đầu, kiên cường, biến thử thách thành động lực phát triển.

3. Kết bài

- Khẳng định: Nghịch cảnh là môi trường tôi luyện con người.

- Người trẻ hãy can đảm đối mặt để trưởng thành và thành công.

Cách giải:

Trong cuộc sống, không ai tránh khỏi những khó khăn và thử thách. Peter Marshall từng viết: “Khi chúng ta mong ước một cuộc đời không nghịch cảnh, thì hãy nhớ rằng cây sồi trở nên mạnh mẽ trong gió ngược và kim cương hình thành dưới áp lực”. Câu nói đã gợi nhắc một chân lí: chính nghịch cảnh là môi trường rèn giũa con người trưởng thành, cứng cỏi hơn. Là người trẻ, chúng ta cần biết cách đối diện và vượt qua thử thách để khẳng định bản thân.

Thử thách là những trở ngại, khó khăn bất ngờ xảy đến trong học tập, công việc hay cuộc sống. Đó có thể là thất bại trong một kì thi, sự từ chối trong công việc, hay những biến cố bất ngờ. Thử thách đôi khi khiến ta mệt mỏi, chùn bước, nhưng cũng chính là cơ hội để tôi luyện bản lĩnh. Giống như cây sồi chỉ trở nên vững chắc khi dãi dầu mưa gió, con người cũng chỉ trưởng thành khi dám đối mặt và vượt qua gian nan.

Để đối diện và vượt qua thử thách, trước hết, người trẻ cần giữ cho mình một tinh thần lạc quan. Lạc quan không xóa đi khó khăn nhưng giúp ta nhìn ra hướng giải quyết thay vì chìm trong bi quan. Tiếp đó, cần ý chí kiên trì và sự nỗ lực bền bỉ. Thất bại một lần không có nghĩa là mất tất cả, chỉ cần đứng dậy, ta vẫn có thể đi tiếp. Ngoài ra, mỗi người trẻ cần xác định mục tiêu rõ ràng và trang bị kiến thức, kĩ năng để chủ động trước mọi thử thách. Khi có sự chuẩn bị, nghịch cảnh sẽ không còn quá đáng sợ.

Thực tế đã có rất nhiều tấm gương vượt khó vươn lên. Nick Vujicic – chàng trai không tay không chân – vẫn trở thành diễn giả truyền cảm hứng cho hàng triệu người. Ở Việt Nam, nhiều bạn trẻ từ hoàn cảnh nghèo khó đã nỗ lực học tập để giành học bổng danh giá. Những con người ấy cho thấy: thử thách không phải bức tường ngăn cản, mà là bậc thang nâng ta đến thành công.

Tuy nhiên, cũng có người trẻ chọn cách buông xuôi, trốn tránh khó khăn, dẫn đến đánh mất cơ hội phát triển bản thân. Thái độ ấy thật đáng tiếc và cần thay đổi.

Là một người trẻ, tôi hiểu rằng không thể mong đợi một cuộc sống phẳng lặng. Tôi cần rèn luyện nghị lực, giữ cho mình niềm tin, dũng cảm bước qua thất bại và không ngừng học hỏi. Bởi chỉ khi dám đối diện thử thách, tôi mới có thể trưởng thành và sống một cuộc đời xứng đáng.

Tóm lại, lời nhắn nhủ của Peter Marshall mang giá trị sâu sắc: nghịch cảnh chính là “lò luyện” để con người trở nên cứng cỏi. Người trẻ hãy học cách chấp nhận thử thách, biến khó khăn thành cơ hội để khẳng định bản thân và chạm đến thành công.