50+ dẫn chứng NLXH Nhân vật khoa học 
Hoàn cảnh
- Hoàng Phê (1919–2005) là Giáo sư, nhà ngôn ngữ học hàng đầu Việt Nam, người sáng lập và là Viện trưởng đầu tiên của Viện Ngôn ngữ học.
- Ông sinh ra tại Quảng Nam trong một gia đình có truyền thống học vấn, tham gia hoạt động cách mạng từ sớm trên mặt trận văn hoá.
- Sống trong thời đại đất nước cần chuẩn hoá ngôn ngữ để nâng cao dân trí, ông đã dành trọn cuộc đời nghiên cứu để xây dựng nền móng cho từ điển học và ngữ pháp tiếng Việt.
- Ông được coi là kiến trúc sư trưởng của cuốn Từ điển tiếng Việt – cuốn từ điển chính thống và uy tín nhất hiện nay, đóng góp vĩ đại vào việc giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt.
Một số dẫn chứng tiêu biểu về Hoàng Phê
Lao động tỉ mỉ
- Biểu hiện: Để biên soạn cuốn Từ điển tiếng Việt, Hoàng Phê đã dẫn dắt các cộng sự thu thập và xử lý hơn 2 triệu phiếu ngữ cảnh (phiếu chép lại cách dùng từ trong sách báo, đời sống). Cá nhân ông trực tiếp kiểm tra, sửa chữa từng định nghĩa, từng dấu phẩy cho hơn 36.000 mục từ. Ông làm việc với nguyên tắc "không để sót một sắc thái nghĩa nào", có những từ ngữ quen thuộc nhưng ông vẫn mất nhiều ngày tra cứu để tìm ra cách giải thích khoa học và dễ hiểu nhất cho người dân.
- Kết quả/Thành tựu: Cuốn Từ điển tiếng Việt (1988) đã trở thành cuốn sách công cụ không thể thiếu trong mọi gia đình, nhà trường và toà soạn. Công trình này đã chuẩn hoá hệ thống từ vựng nước nhà, giúp người Việt sử dụng ngôn ngữ một cách chính xác, thống nhất và khoa học hơn.
Đổi mới tư duy
- Biểu hiện: Hoàng Phê không chấp nhận lối nghiên cứu ngôn ngữ theo kiểu kinh viện, xa rời thực tế. Ông là người tiên phong đưa “Lý thuyết ngôn ngữ học hiện đại” của thế giới vào Việt Nam nhưng vẫn giữ được bản sắc dân tộc. Ông dũng cảm đấu tranh để thay đổi những quy tắc ngữ pháp cũ kỹ, máy móc không còn phù hợp với thực tiễn sinh động của tiếng Việt. Ông chủ trương nghiên cứu ngôn ngữ phải phục vụ đời sống, từ việc đặt tên đường phố, tên biển hiệu đến cách viết văn bản hành chính sao cho trong sáng, dễ hiểu.
- Kết quả/Thành tựu: Những cải cách và tư tưởng của ông đã tạo ra một bước ngoặt cho ngành Ngôn ngữ học ứng dụng tại Việt Nam. Ông đã đào tạo nên nhiều thế hệ nhà nghiên cứu tài năng, góp phần xây dựng một hệ thống thuật ngữ khoa học hiện đại, giúp tiếng Việt có đủ khả năng diễn đạt mọi khái niệm phức tạp của văn minh nhân loại.
Bản lĩnh chính trực
- Biểu hiện: Trong khoa học, Hoàng Phê nổi tiếng là người thẳng thắn và không bao giờ thoả hiệp với những cái sai do thói quen hay quyền lực. Ông sẵn sàng phê bình những lỗi dùng từ sai của cả những nhân vật nổi tiếng hay những cơ quan báo chí lớn để bảo vệ sự trong sáng của tiếng Việt. Khi bàn về chính tả hay cách viết tên riêng nước ngoài, ông kiên trì bảo vệ quan điểm logic và khoa học của mình trước nhiều luồng ý kiến trái chiều, dựa trên những luận cứ thực tiễn chặt chẽ thay vì cảm tính cá nhân.
- Kết quả/Thành tựu: Sự chính trực của ông đã tạo dựng được lòng tin và uy tín tuyệt đối cho Viện Ngôn ngữ học. Ông đã góp phần thiết lập kỷ cương trong việc sử dụng ngôn ngữ trên các phương tiện thông tin đại chúng, giúp người dân có ý thức trách nhiệm hơn trong việc giữ gìn và phát triển vốn quý của dân tộc.
Câu nói nổi tiếng
"Tiếng nói là thứ tài sản quý báu nhất của một dân tộc, chỉ sau độc lập tự do. Giữ gìn tiếng Việt chính là giữ gìn linh hồn của đất nước."
"Làm từ điển không phải là việc gom góp chữ nghĩa, mà là việc cân đo từng ý nghĩ, từng giá trị văn hoá của con người."
"Ngôn ngữ không phải là một xác ướp, nó là một thực thể sống luôn vận động. Đừng đem những quy tắc cũ kỹ để trói buộc tư duy mới."
"Nhà ngôn ngữ học phải là người gác cổng cho sự trong sáng của tiếng mẹ đẻ, không được phép lơ là trước một lỗi sai dù là nhỏ nhất."
"Tiếng Việt ta giàu và đẹp, nhưng cái giàu và đẹp đó chỉ thực sự toả sáng khi chúng ta biết dùng nó một cách đúng đắn và khoa học."
Danh sách bình luận