20+ Mẫu dàn ý nghị luận phân tích bài thơ Tết này nhớ mẹ (Nguyễn Trọng Tạo) hay nhất

Dàn ý chung

I. Mở bài

- Giới thiệu sơ lược về tác giả, tác phẩm: Giới thiệu tác giả Nguyễn Trọng Tạo và bài thơ “Tết này nhớ mẹ”.

- Cảm nhận chung: Nỗi xót xa khi vắng mẹ ngày tết, tình yêu và nỗi nhớ dành cho mẹ của mình.

II. Thân bài

1. Phân tích nội dung và ý nghĩa bài thơ:

a. Chủ đề, cảm hứng: Tác phẩm này nói về điều gì?

b. Nội dung:

- Nỗi hụt hẫng khi ngày Tết vắng mẹ được thể hiện như thế nào?

- Mẹ xuất hiện trong cuộc sống bình dị như thế nào?

- Nỗi nhớ không nguôi của người con được bộc lộ như thế nào?

2. Đánh giá về nghệ thuật:

- Thể thơ tự do, ngôn từ giản dị, chân thành, gần gũi.

- Hình ảnh thơ gần gũi  với đời sống làng quê.

- Biện pháp tu từ nói giảm, nói tránh “vắng” để giảm sự đau buồn khi nói về việc mẹ không còn nữa.

III. Kết bài

- Khẳng định lại giá trị của bài thơ: Bài thơ thể hiện tình cảm chân thành của nhà thơ dành cho mẹ.

- Tác động của bài thơ đối với người đọc: Khơi gợi tình yêu thương mẹ của mỗi người: trân trọng vì còn có mẹ, những giây phút được ở bên cạnh mẹ.

Dàn ý chi tiết Mẫu 1

I. Mở bài

Nguyễn Trọng Tạo là nhà thơ, nhạc sĩ của văn học Việt Nam hiện đại. Thơ ông thường giàu cảm xúc, mang đậm chất trữ tình và gắn với những kỉ niệm gia đình, quê hương. Bài thơ Tết này nhớ mẹ là lời bộc bạch đầy xúc động của người con khi trở về quê vào dịp Tết nhưng mẹ đã không còn.

II. Thân bài

1. Phân tích nội dung và ý nghĩa bài thơ:

a. Chủ đề, cảm hứng: 

- Chủ đề: nỗi nhớ mẹ và tình mẫu tử thiêng liêng trong những ngày Tết.

- Cảm hứng: xuất phát từ tâm trạng của người con khi trở về quê ăn Tết nhưng mẹ đã qua đời, từ đó gợi lên những kỉ niệm sâu sắc và tình cảm yêu thương dành cho mẹ.

b. Nội dung:

- Nỗi trống vắng khi trở về nhà mà mẹ không còn

+ Ba dòng thơ ngắn tạo nhịp điệu chậm, gợi cảm giác trống trải và đau xót.

+ Tết – dịp sum họp gia đình – lại trở nên thiếu vắng khi mẹ không còn.

+ “Cây quanh vườn mồ côi Mẹ hai năm/ Màu xanh lá buồn chi ngơ ngác thế?” Tác giả nhân hóa cây cối như cũng mồ côi mẹ. Không gian quê nhà trở nên lặng lẽ, buồn bã.

-  Hồi tưởng kỉ niệm tuổi thơ chờ mẹ

+ “Như thuở nhỏ đường làng người đi chợ/ Những đứa con thắc thỏm ngóng mẹ về” Gợi lại hình ảnh tuổi thơ khi những đứa con chờ mẹ đi chợ về. Kỉ niệm giản dị nhưng ấm áp tình mẹ.

+ Người con nay đã lớn, thậm chí tóc bạc, nhưng vẫn nhớ về tuổi thơ.

+ Món quà quê “bánh đa kê” gợi tình yêu thương giản dị của mẹ.

- Hình ảnh mẹ trong kí ức

+ Mẹ từng là người đánh thức con đón giao thừa, giữ gìn phong tục gia đình.

+ Người con thắp hương cho tổ tiên và tưởng nhớ cha mẹ.

+ Những công việc giản dị nhưng thể hiện sự tần tảo, chăm chỉ của mẹ.

- Hình ảnh mẹ tiễn con đi trong nỗi nhớ

+ Hình ảnh chiếc gậy cho thấy mẹ đã già yếu theo thời gian.

+ “Con ngoảnh lại chốn quê nhà xanh thẳm/ Mẹ cười hiền, chống gậy đứng nhìn theo…”. Hình ảnh mẹ đứng nhìn con đi xa rất xúc động, thể hiện tình mẹ bao la và sự dõi theo con suốt cuộc đời.

2. Đánh giá về nghệ thuật:

- Ngôn ngữ: giản dị, mộc mạc, giàu cảm xúc.

- Hình ảnh thơ: gần gũi với đời sống làng quê (vườn nhà, bếp, giếng nước, luống rau…).

- Biện pháp nghệ thuật:

+ Nhân hóa (cây vườn mồ côi mẹ)

+ Điệp từ “Mẹ” nhấn mạnh tình cảm sâu sắc.

- Giọng điệu: trầm lắng, tha thiết, giàu tính hoài niệm.

III. Kết bài

- Khẳng định lại giá trị của bài thơ:Bài thơ Tết này nhớ mẹ của Nguyễn Trọng Tạo là một tác phẩm giàu cảm xúc, thể hiện nỗi nhớ mẹ sâu sắc và ca ngợi tình mẫu tử thiêng liêng.

- Tác động của bài thơ đối với người đọc: Bài thơ gợi nhắc mỗi người về tình mẹ bao la, từ đó biết trân trọng và yêu thương mẹ khi mẹ còn bên cạnh.

Dàn ý chi tiết Mẫu 2

I. Mở bài

Nguyễn Trọng Tạo là một nghệ sĩ tài hoa của làng quê Việt. Bài thơ "Tết này nhớ mẹ" là tiếng lòng nức nở, xót xa của một người con (dù đã tóc bạc) trở về nhà vào dịp Tết nhưng mẹ không còn nữa.

II. Thân bài

1. Phân tích nội dung và ý nghĩa bài thơ:

a. Chủ đề, cảm hứng: 

- Chủ đề: Nỗi nhớ thương da diết và sự trống vắng của người con khi mẹ đã đi xa, gắn liền với không gian quê nhà ngày Tết.

- Cảm hứng: Bắt nguồn từ sự đối lập nghiệt ngã giữa hiện thực (mẹ mất) và ký ức (mẹ vẫn hiện diện trong mọi sinh hoạt). Đó là cảm hứng hoài niệm về tình mẫu tử thiêng liêng.

b. Nội dung:

- Sự trống vắng trước thực tại (Khổ 1):

+ Thời gian: "Đã hai Tết". Khoảng thời gian đủ lâu để nỗi nhớ thấm thía.

+ Không gian: Vườn mồ côi mẹ, lá xanh "buồn ngơ ngác". Nghệ thuật nhân hóa khiến thiên nhiên cũng mang nỗi đau mất mát như con người.

- Nỗi nhớ trẻ thơ và sự hụt hẫng (Khổ 2):

+ Hình ảnh đối lập: "Con tóc bạc" đi theo bầy trẻ nhỏ để ngóng mẹ. Sự già đi của cơ thể không ngăn được tâm hồn trẻ thơ khao khát hơi ấm mẹ.

+ Kỷ niệm: "Bánh đa kê" – một thức quà giản dị nhưng là cả một bầu trời ký ức tuổi thơ bị mất đi vĩnh viễn.

- Mẹ hiện về trong tâm linh và ký ức (Khổ 3 & 4):

+ Sự kết nối tâm linh: Trong đêm giao thừa, mẹ hiện về "rất tỏ" qua nụ cười hiền trên bàn thờ và trong tâm tưởng.

+ Hình ảnh mẹ tần tảo: Một loạt động tác "lom khom", "múc nước", "cho lợn ăn", "trồng rau". Mẹ hiện lên với vẻ đẹp của sự lao động khổ hạnh nhưng tràn đầy yêu thương.

- Hình ảnh tiễn biệt ám ảnh (Khổ cuối):

+ Chiếc gậy chống "vẹt mòn" là biểu tượng cho sự tàn phá của thời gian và sự kiên cường của mẹ.

+ Mẹ luôn là người đứng nhìn theo, dõi theo con đến tận cuối trời với nụ cười hiền hậu – hình ảnh biểu tượng cho sự bao dung vĩnh cửu.

2. Đánh giá về nghệ thuật:

- Nghệ thuật nhân hóa: "Cây quanh vườn mồ côi Mẹ", "Màu xanh lá buồn chi ngơ ngác" tạo nên một không khí tang thương, u buồn lan tỏa khắp cảnh vật.

- Sự kết hợp giữa thực và ảo: Mẹ vừa là người đã mất trên bàn thờ, vừa là người mẹ đang làm lụng trong ký ức, tạo nên sự xúc động mạnh mẽ.

- Ngôn ngữ: Bình dị, đậm chất làng quê Việt Nam, gợi nhắc đến những giá trị truyền thống (nhang trầm, bánh đa kê, giếng nước).

- Giọng điệu: Trầm buồn, chậm rãi như lời độc thoại nội tâm đầy xót xa.

III. Kết bài

- Khẳng định lại giá trị của bài thơ: Bài thơ là một khúc ca buồn về sự chia ly nhưng lại ấm áp tình người. 

- Tác động của bài thơ đối với người đọc: Khơi dậy lòng hiếu thảo, khiến những người con biết trân trọng những phút giây còn mẹ và hiểu rằng mẹ sẽ luôn là ánh sáng dẫn lối dẫu mẹ không còn bên cạnh.

Dàn ý chi tiết Mẫu 3

I. Mở bài

Tác giả Nguyễn Trọng Tạo (1947-2019) là một nghệ sĩ đa tài: nhà thơ, nhạc sĩ, họa sĩ, nhà báo. Ông nổi tiếng với phong cách nghệ thuật giàu chất trữ tình, sâu lắng và những sáng tác mang đậm hồn quê, tình người như "Làng quan họ quê tôi", "Khúc hát sông quê" . "Tết này nhớ mẹ" là bài thơ được ông sáng tác vào ngày Tất niên Tân Mão (2011) tại quê hương Diễn Châu, Nghệ An. Đây là một trong những sáng tác xúc động nhất của ông viết về mẹ, về nỗi đau mất mát lớn nhất trong cuộc đời mỗi con người.

II. Thân bài

1. Phân tích nội dung và ý nghĩa bài thơ:

a. Chủ đề, cảm hứng: 

- Chủ đề: Bài thơ viết về tình mẫu tử thiêng liêng trong bối cảnh đặc biệt: ngày Tết sum vầy nhưng mẹ đã mất. Qua đó, tác phẩm thể hiện nỗi đau mất mát, sự hụt hẫng và nỗi nhớ thương vô hạn của người con dành cho mẹ .

- Cảm hứng: Cảm hứng chủ đạo là nỗi đau và ký ức. Nỗi đau trước thực tại "vắng mẹ" nơi quê nhà ngày Tết kết hợp với dòng hồi tưởng miên man về hình ảnh mẹ hiền từ, tảo tần trong quá khứ, tạo nên những rung cảm sâu lắng, ám ảnh.

b. Nội dung:

- Khổ 1: Thực tại đau đớn - Nỗi hụt hẫng khi về nhà ngày Tết vắng mẹ

+ Câu thơ mở đầu được ngắt thành ba dòng ngắn: "Đã hai Tết / Con về nhà / Vắng Mẹ". Nó mô phỏng tiếng nấc nghẹn ngào, như một lời thông báo ngắn gọn, đau đớn về một thực tại phũ phàng: mẹ đã mất hai năm, Tết về chỉ còn sự trống vắng .

+ Nỗi đau lan tỏa ra cảnh vật: "Cây quanh vườn mồ côi Mẹ hai năm / Màu xanh lá buồn chi ngơ ngác thế?" . Điều này cho thấy sự vắng mặt của mẹ không chỉ là mất mát của riêng con mà còn là sự thiếu vắng lớn lao đối với cả không gian sống thân thuộc

+ Hành động "Lòng bồi hồi ra ngõ ngóng xa xăm" thể hiện tâm trạng ngóng trông vô thức, như một thói quen khó bỏ, nhưng rồi lại chạnh lòng khi nhận ra mẹ chẳng thể trở về .

- Khổ 2+3: Ký ức ùa về - Nỗi nhớ mẹ trong những điều bình dị nhất

+ Cảnh trẻ nhỏ "thắc thỏm ngóng mẹ về" trên đường làng ngày chợ Tết gợi lại ký ức tuổi thơ của chính tác giả. 

+ Ký ức về mẹ hiện về rõ nét nhất trong những ngày Tết: Mẹ là người thức dậy sớm nhất, chuẩn bị mâm cỗ, đánh thức con dậy đón giao thừa. Nay thiếu vắng mẹ, khoảnh khắc chuyển giao năm mới trở nên hụt hẫng.

+ "Thắp nén nhang dâng bàn thờ Tiên Tổ / Bên hình Cha, Mẹ nở nụ cười hiền": Trong tâm tưởng, con thấy mẹ hiện về thắp nhang, nở nụ cười hiền bên di ảnh của cha. 

- Khổ 4+5: Mẹ sống mãi trong tâm tưởng và nỗi nhớ không nguôi

+ Hình ảnh mẹ hiện lên thật sống động, tảo tần, đảm đang, yêu đời. Bà là hình ảnh tiêu biểu cho hàng triệu bà mẹ Việt Nam suốt đời hy sinh vì con, vì gia đình .

+ Hình ảnh "chiếc gậy chống đã vẹt mòn năm tháng" là biểu tượng cho sự già nua, cho thời gian và những nhọc nhằn mẹ đã trải qua.

+ Cảnh tiễn đưa lặng lẽ, không lời, chỉ có nụ cười hiền và ánh mắt dõi theo đến khi khuất bóng. 

2. Đánh giá về nghệ thuật:

- Thể thơ tự do, linh hoạt về số chữ, nhịp điệu khi ngắn, khi dài, rất phù hợp để diễn tả dòng cảm xúc đau đớn, nghẹn ngào và những hồi tưởng miên man của tác giả .

- Ngôn ngữ thơ giản dị, giàu hình ảnh, giàu sức biểu cảm, gần gũi với đời sống làng quê (bánh đa kê, giếng nước, vườn rau, lợn ăn...).

- Hình ảnh thơ chân thực, đời thường mà thấm thía, đặc biệt là hình ảnh người mẹ hiện lên qua những công việc cụ thể, sinh động, khiến người đọc hình dung rõ nét về một người mẹ Việt Nam tần tảo, giàu đức hy sinh.

- Biện pháp tu từ:

+ Nhân hóa: "cây quanh vườn mồ côi", "màu xanh lá buồn", "ngơ ngác" . Làm cho nỗi đau của con lan tỏa ra cảnh vật, tăng tính biểu cảm.

+ Điệp ngữ: "Mẹ đâu còn" (2 lần), "Mẹ" (lặp lại 14 lần trong bài) . Nhấn mạnh sự thiếu vắng, khắc sâu niềm thương nỗi nhớ mẹ khôn nguôi.

+ Liệt kê: Hàng loạt công việc của mẹ, tái hiện sinh động cuộc sống đời thường và sự tảo tần của mẹ.

+ Điệp cấu trúc: "Con thấy Mẹ..." kết hợp với các câu thơ ngắn, tạo nhịp nhanh, dồn dập như dòng ký ức ùa về.

- Giọng điệu: Giọng thơ chân thành, da diết, khi nghẹn ngào, khi thủ thỉ tâm tình, thể hiện tình cảm sâu sắc và nỗi đau mất mát lớn lao.

III. Kết bài

- Khẳng định lại giá trị của bài thơ: "Tết này nhớ mẹ" là một viên ngọc quý trong kho tàng thơ ca viết về tình mẫu tử. 

- Tác động của bài thơ đối với người đọc: Bài thơ thức tỉnh trong lòng mỗi chúng ta lòng biết ơn sâu sắc đối với đấng sinh thành. 

Dàn ý chi tiết Mẫu 4

I. Mở bài

Nguyễn Trọng Tạo là một nghệ sĩ đa tài, hồn thơ ông luôn đầy ắp sự chiêm nghiệm về thân phận, tình yêu và cội nguồn. "Tết này nhớ mẹ" là dòng cảm xúc nghẹn ngào của người con khi trở về nhà vào dịp Tết – thời điểm của sự đoàn viên – nhưng mẹ đã đi xa.

II. Thân bài

1. Phân tích nội dung và ý nghĩa bài thơ:

a. Chủ đề, cảm hứng:

- Chủ đề chính: Nỗi nhớ thương mẹ da diết và sự "mồ côi" của cảnh vật, con người khi mất đi điểm tựa tinh thần lớn nhất.

- Cảm hứng chủ đạo: Hoài niệm xót xa, pha lẫn sự thành kính và niềm tin vào sự hiện diện thiêng liêng của mẹ trong tâm thức.

b. Nội dung:

- Nỗi đau và sự "mồ côi" của cảnh vật (Khổ 1):

+ Thời gian "hai Tết" gợi sự xa cách nhưng nỗi đau vẫn như mới.

+ Nghệ thuật nhân hóa: "Cây quanh vườn mồ côi Mẹ", "màu xanh lá buồn ngơ ngác". Khi mẹ mất đi, vạn vật như mất đi linh hồn, mất đi người chăm sóc, trở nên bơ vơ, lạc lõng.

- Bi kịch của "đứa trẻ tóc bạc" (Khổ 2):

+ Sự đối lập hình ảnh: "Con tóc bạc" đi theo "bầy trẻ nhỏ". Dù đã già, con vẫn mang tâm thế của đứa trẻ "thắc thỏm ngóng mẹ về" từ buổi chợ làng.

+ Nỗi hụt hẫng khi những thức quà bình dị như "bánh đa kê" nay đã vĩnh viễn không còn người mang về.

- Sự hiện hữu thiêng liêng trong tâm linh (Khổ 3):

+ Đêm giao thừa không còn mẹ đánh thức, nhưng trong làn khói nhang, con thấy mẹ "về rất tỏ".

+ Nụ cười hiền của mẹ bên hình cha trên bàn thờ là sự an ủi duy nhất cho người con trong ngày Tết.

- Ký ức về người mẹ tần tảo và giây phút chia ly (Khổ 4, 5):

+ Những hành động đời thường hiện lên sống động: "lom khom", "múc nước", "cho lợn ăn", "xới đất", "trồng rau". Mẹ là hiện thân của sự sống, của lao động nhẫn nại.

+ Hình ảnh gây xúc động mạnh: Mẹ chống chiếc gậy "vẹt mòn năm tháng" đứng tiễn con đi. Chiếc gậy là chứng nhân cho sự già nua và sức chịu đựng phi thường của mẹ.

2. Đánh giá về nghệ thuật:

- Nghệ thuật nhân hóa và đối lập: Biến những vật vô tri (cây lá) trở nên có cảm xúc; đối lập giữa hình hài già nua (tóc bạc) của con và tâm hồn trẻ thơ.

- Hình ảnh giàu sức gợi: "Chiếc gậy vẹt mòn", "nụ cười hiền", "chốn quê xanh thẳm" tạo nên một không gian nghệ thuật đậm chất làng quê Việt Nam.

- Giọng điệu: Tha thiết, trầm buồn nhưng ấm áp tình thân.

III. Kết bài

- Khẳng định lại giá trị của bài thơ: Bài thơ là một nén tâm nhang đầy xúc động, khẳng định tình mẫu tử là sức mạnh vượt qua sự chia lìa của cái chết.

- Tác động của bài thơ đối với người đọc: Nhắc nhở chúng ta về ý nghĩa thiêng liêng của hai chữ "Gia đình" và "Mẹ" trong dịp Tết – ngày lễ của sự tri ân và đoàn tụ.

Dàn ý chi tiết Mẫu 5

I. Mở bài

Nguyễn Trọng Tạo là nhà thơ giàu cảm xúc, thường viết về quê hương, gia đình với giọng điệu sâu lắng, giàu chất trữ tình. Bài thơ Tết này nhớ mẹ là một tác phẩm tiêu biểu, thể hiện nỗi nhớ thương da diết của người con khi mẹ đã khuất.

II. Thân bài

1. Phân tích nội dung và ý nghĩa bài thơ:

a. Chủ đề, cảm hứng:

- Chủ đề: Nỗi nhớ mẹ sâu sắc của người con trong dịp Tết khi mẹ đã không còn.

- Cảm hứng: Xuất phát từ tình cảm gia đình thiêng liêng, đặc biệt là tình mẫu tử; xen lẫn nỗi đau mất mát và hoài niệm về quá khứ.

b. Nội dung:

- Nỗi trống vắng, cô đơn khi thiếu mẹ trong ngày Tết:

+ Hình ảnh “vắng mẹ”, “cây cối mồ côi” gợi không gian hiu quạnh, buồn bã.

+ Tết vốn là thời khắc sum họp → nay trở thành nỗi buồn, sự hụt hẫng.

- Nỗi nhớ mẹ gắn với kỉ niệm tuổi thơ:

+ Hồi tưởng những ngày xưa: mẹ đi chợ, con ngóng đợi gợi ký ức thân thương, giản dị.

+ Hình ảnh “bánh đa kê”, “đường làng” gợi không khí quê hương ấm áp.

- Hình ảnh người mẹ tần tảo, quen thuộc:

+ Mẹ hiện lên qua những công việc đời thường: nấu ăn, làm vườn, chăm sóc gia đình.

+ Những chi tiết giản dị nhưng giàu sức gợi → khắc họa hình ảnh người mẹ hiền hậu, chịu thương chịu khó.

- Nỗi đau mất mẹ và sự thức tỉnh của người con:

+ Người con nhận ra sự mất mát không thể bù đắp.

+ Những hồi tưởng như hiện lên trong tâm trí vừa thực vừa ảo.

2. Đánh giá về nghệ thuật:

- Thể thơ tự do: linh hoạt, phù hợp diễn tả cảm xúc dạt dào.

- Hình ảnh giản dị, giàu sức gợi: mang đậm chất đời thường, gần gũi.

- Giọng điệu trữ tình, tha thiết: xen lẫn giữa hồi tưởng và hiện tại.

- Biện pháp tu từ: ẩn dụ, nhân hóa (“cây mồ côi mẹ”) làm tăng sức biểu cảm.

- Kết hợp yếu tố thực và hồi tưởng: tạo chiều sâu cảm xúc.

III. Kết bài

- Khẳng định lại giá trị của bài thơ: Tết này nhớ mẹ là bài thơ giàu giá trị nhân văn, thể hiện sâu sắc tình mẫu tử thiêng liêng và nỗi đau mất mát không gì bù đắp được.

- Tác động của bài thơ đối với người đọc: Gợi suy ngẫm về giá trị của sự đoàn tụ và yêu thương trong cuộc sống.